Tiếng Tamil

Tiếng Tamil có khoảng 79 triệu người bản ngữ, là ngôn ngữ chính thức ở bang Tamil Nadu của Ấn Độ, ở Sri Lanka và ở Singapore — một trong rất ít ngôn ngữ được ba quốc gia công nhận.

Nhưng lý do thật sự để chú ý nằm ở chỗ khác. Đây là ngôn ngữ cổ nhất thế giới còn được dùng hằng ngày mà không đứt đoạn. Thơ Sangam viết trong khoảng thế kỷ 3 trước Công nguyên đến thế kỷ 3 sau Công nguyên, và một người Tamil hôm nay chịu khó học vài tháng là đọc được. Không ngôn ngữ nào khác trong mục này cho bạn một sợi dây liền như thế — tiếng Hy Lạp và tiếng Hebrew đều có quãng đứt, tiếng Trung đổi chữ và đổi văn ngôn.

Điểm thứ hai đáng chú ý với ai đã xem các bài Hindi, Bengali, Urdu ở mục này: tiếng Tamil không thuộc họ Ấn–Âu. Nó thuộc họ Dravidian, một họ ngôn ngữ riêng của miền nam Ấn Độ, không dính dáng gì tới tiếng Phạn về gốc gác. Đây là lý do người miền nam Ấn Độ phản đối việc áp đặt tiếng Hindi — và là lý do chính trị ngôn ngữ ở Ấn Độ nhạy cảm đến vậy.

Và một cảnh báo phải nói ngay: thứ tiếng Tamil trong sách giáo khoa không phải thứ người ta nói. Khoảng cách ấy rộng hơn ở hầu hết ngôn ngữ, và biết trước sẽ tiết kiệm cho bạn cả năm trời.

Cái đẹp lớn nhất của tiếng Tamil là sự liên tục. Đây là ngôn ngữ duy nhất mà bạn có thể học hôm nay rồi đọc một bài thơ tình viết cách đây hai nghìn năm và thấy nó vẫn nói được với mình. Thơ Sangam không phải văn bia trang trọng — nó là những giọng nói riêng tư, một người đàn bà chờ chồng đi buôn, một người lính nhớ nhà, một bà mẹ nhìn con ra trận.

Cái đẹp thứ hai nằm ở sự tiết chế của hệ chữ. Trong khi các hệ chữ Ấn Độ khác chồng chất chữ cho từng sắc thái âm, tiếng Tamil rút xuống 18 phụ âm và để vị trí trong từ quyết định cách đọc. Ít ký hiệu hơn, nhiều quy tắc hơn — một lựa chọn thiết kế gọn gàng đến bất ngờ cho một hệ chữ hai nghìn năm tuổi.

Và có một âm mà người Tamil rất tự hào: ழ. Nó là một âm quặt lưỡi mà gần như không ngôn ngữ nào khác có, và chính tên gọi Tamiḻ kết thúc bằng nó. Phát âm được chữ này là một cột mốc — người bản ngữ sẽ nhận ra ngay.

Ngữ pháp tiếng Tamil là ngữ pháp chắp dính: các hậu tố nối đuôi nhau vào cuối từ, mỗi hậu tố một chức năng. Nếu bạn từng học tiếng Thổ Nhĩ Kỳ hoặc tiếng Hàn ở mục này, cơ chế sẽ thấy quen ngay.

Trật tự chủ – tân – động, động từ luôn ở cuối, và các từ chỉ quan hệ đứng sau danh từ.

Danh từ có tám cách, đánh dấu bằng hậu tố. Nghe nhiều nhưng chúng đều đặn — không có bảng biến cách bất quy tắc như tiếng Nga.

Động từ hợp với chủ ngữ theo ngôi, số và giống. Đây là chỗ khác tiếng Thổ và giống tiếng Nga hơn. Hệ đuôi động từ là phần tốn thời gian nhất.

Một đặc điểm rất Dravidian: phân biệt chúng ta có bao gồm người nghe hay không. Nām là chúng ta, có cả bạn; nāṅkaḷ là chúng tôi, không có bạn. Tiếng Việt phải thêm chữ để nói điều này; tiếng Tamil gói trong hai đại từ khác nhau.

Và như đã nói: toàn bộ hệ đuôi động từ có hai bộ, một cho văn viết một cho lời nói. Đây là lý do thật khiến tiếng Tamil khó, chứ không phải chữ viết.

Đọc tiếng Tamil dễ khởi động vì hệ chữ đều và học nhanh, nhưng có ba điều cần biết.

Thứ nhất, bạn đọc được ngay nhưng chưa hiểu. Sau ba tuần bạn phát âm đúng mọi từ, và điều đó không giúp bạn hiểu — vì từ vựng và ngữ pháp còn ở phía trước.

Thứ hai, báo chí dùng văn viết. Nếu bạn học văn nói trước, tờ báo đầu tiên sẽ như một ngôn ngữ khác. Đó là bình thường và không phải bạn dốt. Cách vượt là lập một bảng đối chiếu đuôi động từ, khoảng ba mươi cặp.

Thứ ba, chọn nguồn theo mục tiêu. BBC Tamil viết chuẩn mực, câu vừa, cập nhật hằng ngày — điểm vào tốt nhất. Với người mới, hãy đọc tiêu đề trước; chúng ngắn và lặp lại một kho từ hữu hạn.

Về từ điển: Tamil Lexicon của Đại học Madras đã được số hoá miễn phí và là chuẩn mực học thuật, nhưng thiên về văn viết cổ. Agarathi gần với người học hơn.

Nghe là nơi khoảng cách hai văn thể đập vào mặt bạn. Không ai nói thứ tiếng trong sách — kể cả người dẫn bản tin cũng chỉ đọc văn viết chứ không nói nó.

Vì vậy nguồn nghe phải chọn theo mục tiêu. Nếu bạn muốn hiểu người ta nói chuyện, hãy dùng điện ảnh. Tamil Nadu có một nền điện ảnh lớn và lâu đời, phần lớn có phụ đề, và lời thoại là văn nói thật. Đây là lợi thế mà nhiều ngôn ngữ trong mục này không có.

Nếu bạn muốn quen văn viết, BBC Tamil có bản tin video hằng ngày, phát âm chuẩn và tốc độ vừa.

Một việc nên làm sớm và mất rất ít thời gian: nghe cặp tối thiểu cho ba âm quặt lưỡi vài phút mỗi ngày trong tháng đầu, không phát âm gì cả. Tai phải nghe ra khác biệt trước khi miệng sửa được.

Và hãy chuẩn bị tinh thần cho chuyển mã sang tiếng Anh. Trong lời nói đô thị, tiếng Anh xen vào liên tục. Nếu bạn chờ một câu tiếng Tamil thuần khiết thì sẽ chờ rất lâu.

Nói tiếng Tamil có ba việc, và việc đầu tiên quyết định tất cả.

Thứ nhất, phải học đúng văn thể. Nếu bạn nói bằng văn viết, người ta sẽ hiểu nhưng sẽ thấy rất lạ — giống như nói tiếng Việt bằng giọng văn nghị luận. Hãy tìm giáo trình dạy koṭuntamiḻ ngay từ đầu.

Thứ hai, chọn đúng mức xưng hô. Tiếng Tamil có ba mức: nī thân mật, nīṅkaḷ lịch sự, và các dạng kính trọng hơn cho người lớn tuổi. Với người lạ luôn dùng nīṅkaḷ. Người Việt nắm cái này rất nhanh.

Thứ ba, đừng sợ ழ. Người học hay né bằng cách đọc thành l, và người bản ngữ vẫn hiểu. Nhưng phát âm được nó là dấu hiệu bạn học nghiêm túc, và phản ứng bạn nhận lại sẽ khác hẳn.

Về chỗ luyện: cộng đồng Tamil ở nước ngoài rất lớn — Malaysia, Singapore, Sri Lanka, vùng Vịnh, Anh, Canada. Đây là một trong những ngôn ngữ dễ tìm người nói chuyện nhất trong mục này.

Viết tay chữ Tamil dễ chịu vì các chữ rời nhau, không nối và không có đường kẻ ngang trên đầu. Nguyên tắc chung là viết từ trái sang phải, mỗi ô một đơn vị.

Phần cần chú ý là các dấu nguyên âm bao quanh phụ âm: có dấu đứng trước, có dấu đứng sau, có dấu ôm cả hai bên. Dấu đứng trước là chỗ hay nhầm nhất vì thứ tự viết khác thứ tự đọc.

Về gõ máy, có hai lựa chọn. Bàn phím phiên âm cho bạn gõ vanakkam ra வணக்கம் — dễ vào và hợp lý cho năm đầu. Bàn phím Tamil99 là chuẩn được thiết kế riêng cho tiếng Tamil, gõ nhanh hơn khi đã quen.

Về nội dung, có một lựa chọn mang màu sắc riêng: dùng chữ Grantha hay không. Viết theo lối thuần Tamil thì tránh ஜ ஷ ஸ ஹ và tìm cách diễn đạt bằng chữ Tamil; báo chí và văn phong hiện đại thì dùng bình thường. Người mới không cần lo, nhưng nên biết rằng lựa chọn ấy có ý nghĩa với một số người.

Bốn điều làm nên vị trí đặc biệt của tiếng Tamil.

Ngôn ngữ là bản sắc, theo nghĩa rất trực tiếp. Các cuộc phản đối áp đặt tiếng Hindi năm 1937 và 1965 có người chết, và kết quả là Tamil Nadu tới nay vẫn dạy hai ngôn ngữ chứ không ba. Với nhiều người Tamil, giữ tiếng là một hành động chính trị chứ không chỉ là thói quen.

Thơ cổ vẫn được trích trong đời sống. Thirukkural xuất hiện trên xe buýt, trong diễn văn, trong lớp học. Nó không thuộc riêng tôn giáo nào và được coi là tài sản chung — điều rất hiếm với một văn bản một nghìn rưỡi năm tuổi.

Điện ảnh có sức nặng chính trị. Nhiều thủ hiến Tamil Nadu xuất thân từ điện ảnh hoặc từ nghề viết kịch bản. Ngôn ngữ của phim vì thế không chỉ là giải trí mà là nơi hình thành cách nói của cả một thế hệ.

Chào hỏi bằng chữ và bằng tay. Vaṇakkam đi kèm hai lòng bàn tay chắp lại. Nó dùng được cho mọi lứa tuổi, mọi hoàn cảnh, và là câu đầu tiên nên học.