Tiếng Tây Ban Nha, học có hệ thống

Tiếng Tây Ban Nha thành hình giữa một bán đảo có ba tôn giáo và nhiều ngôn ngữ cùng tồn tại. Văn học sớm nhất mang dấu vết ấy: từ vựng gốc Ả Rập, và những bài thơ ngắn ghi lại lời phụ nữ hát bằng tiếng Romance.

• Cantar de mio Cid

  Anónimo · ~1200

  Anh hùng ca duy nhất còn gần như nguyên vẹn của Tây Ban Nha. Điều lạ là nhân vật chính không phải vua mà là một quý tộc bị lưu đày phải tự gây dựng lại danh dự.

• La Celestina

  Fernando de Rojas · 1499

  Một tác phẩm viết toàn bằng đối thoại, không hẳn kịch cũng không hẳn tiểu thuyết. Nhân vật bà mối Celestina là một trong những nhân vật lớn đầu tiên của văn học châu Âu cận đại.

• Jarchas

  Anónimo · khuyết danh · ~1100

  Những câu điệp hai dòng bằng tiếng Rôman, gắn vào cuối các bài thơ Ả Rập và Do Thái ở Al-Andalus. Thơ trữ tình xưa nhất của mọi ngôn ngữ bán đảo Iberia.

• Milagros de Nuestra Señora

  Gonzalo de Berceo · ~1260

  Hai mươi lăm phép lạ của Đức Mẹ, của nhà thơ Castilla đầu tiên ký tên mình, người nói rằng ông viết bằng lời thường cho người thường.

• Las Siete Partidas

  Alfonso X el Sabio · ~1265

  Bộ luật viết bằng tiếng Castilla thay vì tiếng Latinh, theo lệnh nhà vua, và nó góp phần biến tiếng Castilla thành ngôn ngữ viết nhiều hơn bất cứ bài thơ nào.

• Libro de buen amor

  Juan Ruiz, Arcipreste de Hita · 1330

  Một vị tổng linh mục kể lại các cuộc tình của mình, tuyên bố cuốn sách là lời cảnh báo chống lại đúng những gì nó mô tả, và kể rất buồn cười.

• El Conde Lucanor

  Don Juan Manuel · 1335

  Năm mươi mốt truyện do một mưu sĩ kể cho vị lãnh chúa, vài truyện mượn từ tiếng Ả Rập, và một trong số đó Shakespeare sẽ dùng lại trong Thuần phục nàng đanh đá.

• Romancero viejo

  Anónimo · khuyết danh · ~1450

  Những khúc ballad hát khắp Tây Ban Nha, được người lưu vong mang tới Maroc và Balkan, nơi các cộng đồng Sephardi vẫn còn hát chúng vào thế kỷ XX.

• Coplas por la muerte de su padre

  Jorge Manrique · 1476

  Bài ai điếu cho cha, dựng trên hình ảnh những dòng sông đổ về biển. Ba năm sau nhà thơ tử trận, khi khoảng bốn mươi tuổi.

• Cárcel de amor

  Diego de San Pedro · 1492

  Kẻ si tình nhịn ăn cho tới chết vì một người phụ nữ không chịu nhận mình. Bán chạy khắp châu Âu, và là tổ tiên của tiểu thuyết tình cảm.

• Gramática de la lengua castellana

  Antonio de Nebrija · 1492

  Cuốn ngữ pháp đầu tiên của bất kỳ ngôn ngữ châu Âu hiện đại nào, in đúng năm Columbus ra khơi. Nebrija tâu với nữ hoàng rằng ngôn ngữ là bạn đồng hành của đế chế.

Cùng lúc với đỉnh cao quyền lực đế quốc là đỉnh cao văn học. Đây là nơi tiểu thuyết hiện đại ra đời, và cũng là nơi kịch Tây Ban Nha sản xuất với tốc độ mà không nền sân khấu nào sánh kịp.

• Don Quijote de la Mancha

  Miguel de Cervantes · 1605 · 1615

  Thường được coi là tiểu thuyết hiện đại đầu tiên. Phần hai còn có cả nhân vật đã đọc phần một — một trò chơi hậu hiện đại xuất hiện sớm bốn thế kỷ.

• Fuenteovejuna

  Lope de Vega · 1619

  Cả một ngôi làng cùng nhận tội giết viên lãnh chúa bạo ngược, và không ai khai ra ai. Lope viết chừng bốn trăm vở kịch còn lưu lại.

• La vida es sueño

  Pedro Calderón de la Barca · 1635

  Một hoàng tử bị giam từ nhỏ được thả ra một ngày rồi bị nhốt lại, và không còn phân biệt được đâu là mộng. Vở kịch triết học lớn nhất bằng tiếng Tây Ban Nha.

• Lazarillo de Tormes

  Anónimo · khuyết danh · 1554

  Cậu bé hầu một người mù, một linh mục và một quý tộc đang đói, rồi học được rằng mọi kẻ trên mình đều là đồ giả dối. Bị Toà án dị giáo cấm; tác giả giữ vô danh.

• Libro de la vida

  Santa Teresa de Ávila · 1588

  Một nữ tu giải trình các thị kiến của mình trước Toà án dị giáo, bằng thứ văn xuôi thẳng thắn đến mức từ đó bà luôn được đọc như một nhà văn chứ không phải một nhân chứng.

• Noche oscura del alma

  San Juan de la Cruz · ~1585

  Một nhà thần bí viết về sự hợp nhất với Thiên Chúa bằng thứ ngôn ngữ của người phụ nữ lẻn ra khỏi nhà lúc đêm để gặp người tình.

• Guzmán de Alfarache

  Mateo Alemán · 1599

  Một tên vô lại kể lại tội lỗi của mình từ chiếc thuyền khổ sai, cứ liên tục dừng lại để rao giảng đạo đức. Nó bán chạy hơn Đôn Kihôtê ngay trong thế kỷ ấy.

• Arte nuevo de hacer comedias

  Lope de Vega · 1609

  Một nhà viết kịch chuyên nghiệp giải thích rằng ông khoá các quy tắc cổ điển vào tủ trước khi bắt tay viết, vì khán giả mới trả tiền chứ không phải Aristotle.

• Soledades

  Luis de Góngora · 1613

  Trật tự từ Latinh ép lên tiếng Tây Ban Nha cho tới khi gần như không đọc nổi, và đẹp. Bị bỏ quên ba thế kỷ, rồi được các nhà thơ thế hệ 1927 dựng dậy.

• Novelas ejemplares

  Miguel de Cervantes · 1613

  Mười hai truyện vừa, trong đó có hai con chó dành cả một đêm bàn về tất cả những gì chúng từng thấy ở loài người.

• El Buscón

  Francisco de Quevedo · 1626

  Tiểu thuyết bợm nghịch với những câu đùa tàn nhẫn và lối chơi chữ dày đặc đến mức người ta dễ bỏ sót sự tàn nhẫn ấy.

• Sueños

  Francisco de Quevedo · 1627

  Năm giấc mơ trào phúng về địa ngục, nơi thợ may, thầy thuốc và luật sư hoá ra là đông đảo nhất trong đám bị đày.

• El burlador de Sevilla

  Tirso de Molina · 1630

  Don Juan đầu tiên. Mọi thứ Molière, Mozart và Byron làm với nhân vật này đều bắt đầu từ vở kịch ấy, kể cả pho tượng đến dự tiệc.

• El caballero de Olmedo

  Lope de Vega · 1641

  Vở kịch dựng ngược từ một bài dân ca ai cũng đã thuộc, nên khán giả nhìn người anh hùng bước tới cái chết mà chính họ hát được.

• El alcalde de Zalamea

  Pedro Calderón de la Barca · 1651

  Ông xã trưởng nông dân treo cổ một viên đại uý vì đã cưỡng hiếp con gái mình, và lập luận rằng danh dự thuộc về linh hồn chứ không thuộc về phẩm hàm.

Văn học tiếng Tây Ban Nha ở châu Mỹ không bắt đầu vào thế kỷ hai mươi. Nó bắt đầu từ thời thuộc địa, và tới cuối thế kỷ mười chín thì có một nhà thơ Nicaragua làm mới lại toàn bộ thơ ca tiếng Tây Ban Nha — kể cả ở chính Tây Ban Nha.

• Respuesta a Sor Filotea

  Sor Juana Inés de la Cruz · 1691

  México. Một nữ tu bảo vệ quyền học hành của phụ nữ, viết ở Tân Tây Ban Nha thế kỷ mười bảy. Sau đó bà bị buộc phải im lặng.

• Martín Fierro

  José Hernández · 1872

  Argentina. Trường ca về một gaucho bị nhà nước cưỡng bức tòng quân. Được coi là tác phẩm dân tộc của Argentina.

• Azul…

  Rubén Darío · 1888

  Nicaragua. Khởi đầu chủ nghĩa hiện đại Mỹ Latinh — lần đầu tiên một trào lưu văn học đi từ châu Mỹ sang Tây Ban Nha chứ không phải ngược lại.

• La Araucana

  Alonso de Ercilla · 1569–1589

  Trường ca về cuộc chinh phục Chile do một người lính từng tham chiến viết, và trong đó người Mapuche hiện lên đẹp hơn người Tây Ban Nha.

• Comentarios Reales de los Incas

  Inca Garcilaso de la Vega · 1609

  Con trai của một kẻ chinh phục và một công chúa Inca viết về đế chế mà bên ngoại đã mất, bằng chính ngôn ngữ của những kẻ đã đoạt lấy nó.

• Historia verdadera de la conquista de la Nueva España

  Bernal Díaz del Castillo · 1632

  Một người lính bộ binh già tự viết lại chuyện Mexico thất thủ vì ông phẫn nộ với cách các sử gia chính thống mô tả nó.

• Primero sueño

  Sor Juana Inés de la Cruz · 1692

  Một nghìn câu trong đó linh hồn bay lên trong đêm để cố hiểu toàn bộ vũ trụ cùng một lúc, và thất bại. Bà nói đó là thứ duy nhất bà viết cho chính mình.

• Facundo

  Civilización y barbarie

  Domingo Faustino Sarmiento · 1845

  Vừa là tiểu sử, vừa là đòn công kích chính trị, vừa là bức tả thảo nguyên pampas, viết trong lưu vong bởi người sau này làm tổng thống Argentina.

• María

  Jorge Isaacs · 1867

  Chuyện tình trên một điền trang mía ở Colombia, và là cuốn tiểu thuyết được đọc rộng rãi nhất ở Mỹ Latinh trong suốt phần còn lại của thế kỷ.

• El matadero

  Esteban Echeverría · 1871

  Một chàng quý tộc trẻ bị đám đông xé xác tại lò mổ. Viết khoảng năm 1839 và không thể in cho tới khi kẻ độc tài mà nó công kích không còn.

• Tradiciones peruanas

  Ricardo Palma · 1872–1910

  Hàng trăm bài ngắn nằm giữa giai thoại và lịch sử, đã khai sinh một thể loại và dựng lại một thư viện quốc gia mà tác giả từng chứng kiến bị thiêu.

• Cecilia Valdés

  Cirilo Villaverde · 1882

  Một phụ nữ lai ở Havana thuộc địa yêu người đàn ông hoá ra là anh cùng cha khác mẹ của mình. Cuốn tiểu thuyết lớn về chế độ nô lệ ở Cuba.

• Versos sencillos

  José Martí · 1891

  Những bài thơ ngắn viết trong lưu vong, mấy câu mở đầu đã thành bài hát Guantanamera và nay được hát bởi những người không biết đó là thơ ông.

• Nuestra América

  José Martí · 1891

  Bài tiểu luận lập luận rằng Mỹ Latinh phải được cai quản bằng chính lịch sử của mình chứ không bằng những khuôn mẫu châu Âu nhập khẩu. Bốn năm sau ông tử trận.

Mất nốt thuộc địa cuối cùng năm 1898, Tây Ban Nha rơi vào một cuộc khủng hoảng tự vấn, và văn học là nơi cuộc tự vấn ấy diễn ra. Thế hệ sau đó bị nội chiến cắt ngang: người bị bắn, người lưu vong.

• Romancero gitano

  Federico García Lorca · 1928

  Thơ dựa trên thể ballad dân gian Andalucía, viết bằng hình ảnh dữ dội. Lorca bị phe Quốc gia bắn năm 1936, và mộ ông tới nay vẫn chưa tìm ra.

• Campos de Castilla

  Antonio Machado · 1912

  Thơ về đất đai khô cằn của Castilla và về chính nước Tây Ban Nha. Machado chết năm 1939 ở Pháp, vài ngày sau khi vượt biên chạy nạn.

• Del sentimiento trágico de la vida

  Miguel de Unamuno · 1913

  Triết học của một người không thể tin mà cũng không thôi khao khát được tin, lập luận rằng chính mâu thuẫn ấy mới là chỗ đứng trung thực.

• Niebla

  Miguel de Unamuno · 1914

  Một nhân vật đi tới Salamanca để cãi với tác giả xem mình có được phép chết hay không. In ra bốn thập niên trước khi ai đó nói tới hậu hiện đại.

• Platero y yo

  Juan Ramón Jiménez · 1914

  Nhà thơ trò chuyện với con lừa của mình về một ngôi làng xứ Andalusia. Được trao cho trẻ em Tây Ban Nha như cuốn sách đầu tiên, dù nó chưa bao giờ được viết cho chúng.

• Luces de bohemia

  Ramón del Valle-Inclán · 1920

  Một nhà thơ mù đi băng qua Madrid trong một đêm rồi chết ngay trước cửa nhà mình. Khai sinh esperpento: Tây Ban Nha nhìn qua tấm gương méo.

• Tirano Banderas

  Ramón del Valle-Inclán · 1926

  Một nhà độc tài Mỹ Latinh hư cấu, lắp ghép từ vài nhân vật có thật. Mọi cuốn tiểu thuyết về độc tài thời Boom đều đang trả lời cuốn sách này.

• Sobre los ángeles

  Rafael Alberti · 1929

  Những thiên thần của cơn giận, của tro tàn và của lầm lỗi, viết trong một cơn suy sụp. Cuốn siêu thực nhất mà thế hệ 1927 làm ra.

• La voz a ti debida

  Pedro Salinas · 1933

  Một bài thơ tình dài liền mạch gửi tới một người phụ nữ bằng chính các đại từ của nàng, và có lẽ là thơ tình tiếng Tây Ban Nha hay nhất thế kỷ trước.

• Bodas de sangre

  Federico García Lorca · 1933

  Cô dâu bỏ trốn cùng một người đàn ông khác ngay trong ngày cưới, dựa trên một vụ án mạng có thật mà nhà thơ đọc được trên báo.

• La casa de Bernarda Alba

  Federico García Lorca · 1936

  Người mẹ nhốt năm cô con gái vào tám năm để tang. Hoàn thành hai tháng trước khi tác giả bị lực lượng Quốc gia bắn chết.

• La realidad y el deseo

  Luis Cernuda · 1936

  Một nhà thơ suốt ba mươi năm cứ bồi đắp thêm vào một cuốn sách duy nhất, về khoảng cách giữa cái đang là và cái ông muốn, kể cả việc công khai viết với tư cách một người đồng tính.

• Viento del pueblo

  Miguel Hernández · 1937

  Một người chăn dê trở thành lính viết thơ cho các chiến hào Cộng hoà. Ông chết vì lao trong một nhà tù của Franco, năm ba mươi mốt tuổi.

Trong khoảng hai mươi năm, một nhóm nhà văn Mỹ Latinh thay đổi hẳn khả năng của tiểu thuyết — không chỉ trong tiếng Tây Ban Nha mà trong mọi ngôn ngữ. Đây là giai đoạn quan trọng nhất của văn học tiếng Tây Ban Nha thế kỷ hai mươi, và nó không diễn ra ở Tây Ban Nha.

• Cien años de soledad

  Gabriel García Márquez · 1967

  Colombia. Nobel Văn học 1982. Bảy thế hệ một dòng họ ở một ngôi làng nơi điều kỳ lạ được kể như chuyện thường ngày. Tiểu thuyết tiếng Tây Ban Nha được đọc nhiều nhất sau Don Quijote.

• Ficciones

  Jorge Luis Borges · 1944

  Argentina. Truyện ngắn về mê cung, thư viện vô hạn và những cuốn sách không tồn tại. Borges chưa từng viết tiểu thuyết, và vẫn là một trong những nhà văn có ảnh hưởng lớn nhất thế kỷ.

• Pedro Páramo

  Juan Rulfo · 1955

  México. Một người đi tìm cha và tới một ngôi làng mà mọi người trong đó đều đã chết. Chỉ hơn trăm trang, và García Márquez nói ông thuộc lòng gần hết.

• Canto general

  Pablo Neruda · 1950

  Chile. Nobel Văn học 1971. Trường ca mười lăm nghìn câu về toàn bộ châu Mỹ Latinh, từ địa chất tới thuộc địa; Neruda viết phần lớn khi đang trốn truy nã.

• El Aleph

  Jorge Luis Borges · 1949

  Những truyện về thư viện, mê cung và một điểm dưới tầng hầm chứa mọi điểm khác. Viết bởi một người đang mù dần trong thư viện thành phố Buenos Aires.

• El reino de este mundo

  Alejo Carpentier · 1949

  Cách mạng Haiti nhìn qua mắt một người nô lệ, kèm lời tựa lập luận rằng Mỹ Latinh không cần chủ nghĩa siêu thực vì hiện thực của nó vốn đã kỳ diệu.

• Canto general

  Pablo Neruda · 1950

  Mười lăm nghìn câu về cả lục địa châu Mỹ, từ địa chất đến các nhà độc tài, hoàn thành khi tác giả đang lẩn trốn chính quyền nước mình.

• Bestiario

  Julio Cortázar · 1951

  Tám truyện trong đó một điều bất khả được nói ra thản nhiên ngay đoạn đầu và không bao giờ được giải thích. Có cả ngôi nhà bị chiếm dần từng chút.

• El llano en llamas

  Juan Rulfo · 1953

  Mười bảy truyện về vùng quê khô hạn Mexico, kể hoàn toàn bằng lời ăn tiếng nói của chính những con người trong đó. Rulfo hầu như không in gì thêm.

• La muerte de Artemio Cruz

  Carlos Fuentes · 1962

  Một triệu phú hấp hối nhìn lại cuộc cách mạng mà ông đã phản bội, kể cùng lúc ở ngôi thứ nhất, thứ hai và thứ ba.

• El siglo de las luces

  Alejo Carpentier · 1962

  Cách mạng Pháp tới vùng Caribe, mang theo cả bản tuyên ngôn nhân quyền lẫn máy chém, trên cùng một con tàu.

• La ciudad y los perros

  Mario Vargas Llosa · 1963

  Các học viên một trường quân sự ở Lima vận hành cả một hệ thống trộm cắp và bạo lực mà các sĩ quan giả vờ không thấy. Nhà trường đã đốt một nghìn bản.

• Rayuela

  Julio Cortázar · 1963

  Cuốn tiểu thuyết có hai trật tự đọc, một trong đó bỏ qua một phần ba số chương. Paris và Buenos Aires, cùng một bảng hướng dẫn đặt ngay đầu sách.

• Paradiso

  José Lezama Lima · 1966

  Một tuổi thơ ở Havana viết bằng những câu dày đặc đến mức phải đọc hai lần. Bị thu hồi ở Cuba vì cách nó viết về đồng tính.

• Tres tristes tigres

  Guillermo Cabrera Infante · 1967

  Đời sống về đêm ở Havana ngay trước cách mạng, viết gần như toàn bằng lối chơi chữ. Các dịch giả phải viết lại chứ không dịch được.

• Conversación en La Catedral

  Mario Vargas Llosa · 1969

  Hai người đàn ông trò chuyện trong quán bốn tiếng, và cả một chế độ độc tài hiện ra từ đó, qua bốn tuyến thời gian đan cài.

Tiếng Tây Ban Nha hôm nay có gần năm trăm triệu người nói bản ngữ, và Hoa Kỳ là một trong những nước có đông người nói nhất thế giới. Văn học đương đại phản ánh điều đó: nó được viết ở hàng chục nơi cùng lúc, và không nơi nào là trung tâm.

• Los detectives salvajes

  Roberto Bolaño · 1998

  Chile và México. Cuốn tiểu thuyết đã định hình lại văn học tiếng Tây Ban Nha sau thời Bùng nổ, kể qua hàng chục người kể khác nhau.

• La casa de los espíritus

  Isabel Allende · 1982

  Chile. Bốn thế hệ phụ nữ trong một gia đình, kết thúc bằng cuộc đảo chính 1973. Một trong những nhà văn tiếng Tây Ban Nha được đọc rộng nhất còn sống.

• La fiesta del Chivo

  Mario Vargas Llosa · 2000

  Peru. Nobel Văn học 2010. Tiểu thuyết về chế độ độc tài Trujillo ở Cộng hoà Dominica, dựng lại từ ba tuyến thời gian đan vào nhau.

• Crónica de una muerte anunciada

  Gabriel García Márquez · 1981

  Vụ giết người được báo trước ngay trang đầu và cả thị trấn đều biết nó sắp xảy ra. Một trăm trang dành để hỏi vì sao không ai ngăn lại.

• El amor en los tiempos del cólera

  Gabriel García Márquez · 1985

  Người đàn ông chờ năm mươi mốt năm, chín tháng và bốn ngày để một người phụ nữ thành goá bụa. Một phần dựa trên chính cha mẹ tác giả.

• Como agua para chocolate

  Laura Esquivel · 1989

  Cuốn tiểu thuyết chia làm mười hai kỳ theo tháng, mỗi kỳ mở đầu bằng một công thức nấu ăn, trong đó cô con gái bị cấm lấy chồng nấu cả nỗi lòng vào món ăn.

• Corazón tan blanco

  Javier Marías · 1992

  Một thông dịch viên nghe lỏm những điều đáng lẽ không nên nghe, rồi nghĩ về chúng suốt bốn trăm trang. Những câu văn cứ tự bổ nghĩa cho mình mãi cho tới khi tới được một chỗ khác.

• Mañana en la batalla piensa en mí

  Javier Marías · 1994

  Một người phụ nữ chết ngay giữa buổi hẹn đầu tiên, và người đàn ông suốt cuốn sách không sao nói ra được rằng mình đã ở đó.

• Nocturno de Chile

  Roberto Bolaño · 2000

  Một linh mục hấp hối biện hộ cho đời mình trong một đoạn văn liền mạch, kể cả buổi sinh hoạt văn chương tổ chức ngay phía trên căn hầm nơi người ta bị tra tấn.

• Soldados de Salamina

  Javier Cercas · 2001

  Một nhà báo điều tra vì sao một người lính Cộng hoà lại tha mạng cho một nhà văn Phalange. Cuốn sách đã mở lại cuộc tranh cãi của Tây Ban Nha với chính cuộc nội chiến của mình.

• La sombra del viento

  Carlos Ruiz Zafón · 2001

  Cậu bé ở Barcelona thời hậu chiến được dẫn tới một thư viện bí mật và chọn lấy một cuốn sách, mà có kẻ đang lần lượt đốt sạch từng bản.

• El desbarrancadero

  Fernando Vallejo · 2001

  Người anh trở về Medellín để nhìn em mình chết vì AIDS, rồi trút giận lên Colombia suốt hai trăm trang không ngơi nghỉ.

• 2666

  Roberto Bolaño · 2004

  Năm cuốn sách trong một, xoay quanh các vụ sát hại hàng trăm phụ nữ ở một thành phố biên giới. In một năm sau khi tác giả mất ở tuổi năm mươi.

• El olvido que seremos

  Héctor Abad Faciolince · 2006

  Người con viết về người cha bị lực lượng bán quân sự ám sát ở Medellín, và về bài thơ tìm thấy trong túi áo ông.

• Los ejércitos

  Evelio Rosero · 2007

  Một thầy giáo về hưu ở lại ngôi làng Colombia khi mọi người lần lượt biến mất, và không bao giờ biết được nhóm vũ trang nào đã bắt họ đi.

• La ridícula idea de no volver a verte

  Rosa Montero · 2013

  Nhật ký của Marie Curie sau khi chồng bà mất, được chú giải bởi một nhà văn mà chồng cũng vừa qua đời. Nỗi đau viết thành công trình nghiên cứu.

• Patria

  Fernando Aramburu · 2016

  Hai gia đình xứ Basque, một nhà mất cha vì ETA và một nhà có con trai trong tổ chức ấy, sống cùng một ngôi làng suốt ba mươi năm.

Một thập niên chưa khép lại thì chưa thể có danh sách kinh điển, và nói thẳng điều đó thì thành thật hơn là trình bày một danh sách tạm thời như thể nó đã chắc chắn. Những cuốn dưới đây được chọn vì có bằng chứng — giải thưởng lớn, lượng người đọc rộng, hoặc được dịch ra nhiều thứ tiếng.

• Nuestra parte de noche

  Mariana Enriquez · 2019

  Argentina. Kinh dị đặt trong thời kỳ độc tài quân sự — cái ác siêu nhiên và cái ác chính trị chồng lên nhau.

• Temporada de huracanes

  Fernanda Melchor · 2017

  México. Câu văn cực dài, gần như không chấm câu, kể một vụ giết người ở làng quê Veracruz.

• La hija única

  Guadalupe Nettel · 2020

  México. Về việc làm mẹ, và về những cách làm mẹ không giống khuôn mẫu. Vào chung khảo International Booker 2023.

• Los abismos

  Pilar Quintana · 2021

  Colombia. Giải Alfaguara 2021. Một cô bé quan sát người mẹ đang trầm cảm trong căn hộ đầy cây.

• Las malas

  Camila Sosa Villada · 2019

  Argentina. Về đời sống của những người phụ nữ chuyển giới ở Córdoba, viết từ chính trải nghiệm.

• Panza de burro

  Andrea Abreu · 2020

  Hai cô bé trong một ngôi làng ở Tenerife, viết bằng khẩu ngữ quần đảo Canary mà tác giả nhất định không chuẩn hoá. Tiểu thuyết đầu tay bán chạy nhờ truyền miệng.

• Volver la vista atrás

  Juan Gabriel Vásquez · 2020

  Cuộc đời một đạo diễn Colombia mà người cha đã đưa cả nhà sang Trung Quốc thời Mao. Một tiểu sử có thật kể dưới dạng tiểu thuyết, với sự cộng tác của chính nhân vật.

• El invencible verano de Liliana

  Cristina Rivera Garza · 2021

  Nhà văn mở lại vụ sát hại em gái mình năm 1990 và dựng lại em từ chính giấy tờ của em, từ chối cái từ mà hồ sơ dùng để gọi nó.

• Mentideros de la memoria

  Gonzalo Celorio · 2022

  Hồi ức về những nhà văn mà tác giả đã quen suốt sáu mươi năm ở Mexico. Ông được trao giải Cervantes năm 2025.

• Cien cuyes

  Gustavo Rodríguez · 2023

  Một người chăm sóc ở Lima được các cụ bà mà cô trông nom nhờ giúp họ ra đi. Giải Alfaguara 2023.

• Chilco

  Daniela Catrileo · 2023

  Một thành phố đang chìm và đôi vợ chồng trở về hòn đảo có lẽ vẫn còn sống được. Của một nhà văn Mapuche, và là một trong những tiểu thuyết Chile mạnh mẽ nhất gần đây.

• Los alemanes

  Sergio del Molino · 2024

  Con cháu của những người Đức bị kẹt lại Tây Ban Nha sau Thế chiến thứ nhất, một thế kỷ sau vẫn ở Zaragoza. Giải Alfaguara 2024.

• Arderá el viento

  Guillermo Saccomanno · 2025

  Một thị trấn ven biển ngoài mùa du lịch, và bạo lực nằm bên dưới nó. Giải Alfaguara 2025, trao cho một nhà văn Argentina đã ngoài bảy mươi lăm tuổi.

• El ejército ciego

  David Toscana · 2026

  Giải Alfaguara 2026, và là giải mới nhất tính đến lúc lập danh sách này. Giải được quyết định vào tháng Giêng hằng năm và trải khắp hai bờ Đại Tây Dương.