Băng chỉ phát đúng một lần. Đó là sự thật chi phối toàn bộ phần thi, và mọi kỹ thuật đáng học đều là hệ quả của nó.
Trước khi nói tới bất kỳ dạng câu hỏi nào, hãy nắm một sự thật chi phối tất cả:
Băng chỉ phát đúng một lần.
Không có nút tua lại. Nếu bạn đang phân vân câu vừa rồi thì bạn đang không nghe câu tiếp theo — và câu tiếp theo cũng chỉ phát một lần. Gần như mọi lỗi mất điểm hàng loạt trong Listening đều bắt nguồn từ đây chứ không phải từ vốn từ.
Vì thế phần lớn công việc phải làm trước khi âm thanh bắt đầu, và mỗi dạng câu hỏi có một kiểu chuẩn bị riêng.
Bốn phần, bốn mươi câu, khoảng ba mươi phút nghe. Thi trên giấy có thêm mười phút chép đáp án sang phiếu trả lời; thi trên máy thì thay bằng hai phút để kiểm tra lại. Riêng thay đổi đó đã viết lại toàn bộ chiến thuật, và phần về hình thức thi máy ở dưới sẽ nói rõ.
Phần 1 — hội thoại giữa hai người trong tình huống đời sống: đặt phòng, đăng ký lớp, hỏi thông tin. Phần 2 — một người nói, chủ đề đời sống: giới thiệu một cơ sở, hướng dẫn tham quan. Phần 3 — hội thoại tới bốn người trong bối cảnh học tập: sinh viên bàn bài với giảng viên. Phần 4 — một người nói liên tục về chủ đề học thuật, dài nhất và không có chỗ nghỉ giữa chừng.
Độ khó tăng dần, nhưng mỗi câu vẫn chỉ đáng một điểm như nhau. Đây là điều đáng nhớ khi bạn định dồn sức cho Phần 4.
Đề yêu cầu gì: chọn A, B hay C; đôi khi chọn hai đáp án trong năm.
Bẫy riêng: cả ba phương án đều được nhắc tới trong băng. Người nói đưa ra một phương án rồi đổi ý bằng actually, but, having said that, on second thoughts. Đáp án đúng gần như luôn nằm sau những từ tín hiệu ấy.
Luyện thế nào: trong thời gian đọc đề, gạch chân chỗ khác nhau giữa ba phương án chứ không đọc cả câu. Ba phương án thường giống nhau tám phần, chỉ khác một cụm — chính cụm đó là thứ cần nghe.
Đề yêu cầu gì: nối người với ý kiến, nơi chốn với đặc điểm, thời gian với sự kiện.
Bẫy riêng: thứ tự trong băng không trùng thứ tự trong đề, và một số phương án trong danh sách sẽ không được dùng.
Luyện thế nào: đọc trước danh sách phương án cho tới khi thuộc nghĩa, vì bạn sẽ không có thời gian đọc lại nó khi băng đang chạy. Ghi nhanh chữ cái bên cạnh tên người ngay khi nghe thấy, đừng đợi chắc chắn.
Đề yêu cầu gì: đánh dấu vị trí trên sơ đồ mặt bằng, bản đồ hoặc hình vẽ kỹ thuật.
Bẫy riêng: đây là dạng phụ thuộc vào từ vựng chỉ phương hướng nhiều hơn bất kỳ dạng nào khác. Opposite, adjacent to, at the far end, bear left, past the — không thuộc những cụm này thì nghe rõ từng chữ vẫn không làm được.
Luyện thế nào: học riêng một danh sách từ chỉ vị trí và hướng đi. Trước khi băng chạy, tìm điểm xuất phát trên hình và đặt ngón tay vào đó — người nói gần như luôn dẫn bạn đi theo một hành trình liên tục.
Đề yêu cầu gì: điền từ còn thiếu vào một văn bản đã có khung sẵn.
Bẫy riêng: giới hạn số từ. NO MORE THAN TWO WORDS AND/OR A NUMBER nghĩa là ba từ sẽ bị chấm sai kể cả khi nội dung đúng. Sai chính tả cũng là sai.
Luyện thế nào: trước khi nghe, viết bên cạnh mỗi chỗ trống loại từ bạn đang chờ: danh từ, số, tên riêng, ngày tháng. Nghe một danh từ khi đang chờ một con số là cách bỏ lỡ đáp án dễ nhất.
Đề yêu cầu gì: điền vào chỗ trống trong một câu rời.
Bẫy riêng: câu trong đề là bản diễn đạt lại, không phải câu trong băng. Đề viết free of charge, băng nói you won't have to pay anything.
Luyện thế nào: với mỗi từ khoá trong đề, tự nghĩ ra hai ba cách nói khác trước khi băng chạy. Đây là bài tập paraphrase, và nó là kỹ năng trung tâm của cả phần thi.
Đề yêu cầu gì: trả lời bằng vài từ lấy trực tiếp từ băng.
Bẫy riêng: giống dạng điền từ, giới hạn số từ là thứ giết điểm. Ngoài ra đề hay hỏi hai thứ trong một câu — list two reasons — và nhiều người chỉ ghi một.
Luyện thế nào: khoanh tròn số lượng đáp án được yêu cầu ngay khi đọc đề.
Người học thường nghe rõ từng từ khi đọc kịch bản, nhưng không kịp khi băng chạy. Vấn đề nằm ở connected speech — cách người bản ngữ nối âm, nuốt âm và đọc lướt các từ chức năng.
What do you want to do trong thực tế phát ra gần như whaddaya wanna do. Nếu bạn chỉ luyện qua đề thi mà chưa từng học quy tắc nối âm và weak forms, tai bạn đang tìm những từ không tồn tại trong âm thanh thật.
Đây là lý do nghe nhiều mà không tiến bộ: nghe thêm một trăm đề cũng không dạy bạn điều đó nếu bạn không dừng lại để học nó riêng.
Dự đoán trước khi nghe. Toàn bộ thời gian đọc đề nên dùng để đoán loại từ, đoán cách diễn đạt lại, đoán hướng đi của bài nói. Đọc đề mà không dự đoán là lãng phí khoảng thời gian quý nhất trong phần thi.
Buông đúng lúc. Mất một câu là mất một điểm; hoảng vì một câu là mất ba bốn điểm. Hãy tập bỏ ngay và chuyển mắt xuống từ khoá của câu kế tiếp. Phản xạ tự nhiên là bám vào câu vừa mất, nên đây là việc phải luyện chứ không tự có.
Nghe chép chính tả. Chép lại từng câu một đoạn ngắn, rồi đối chiếu với kịch bản. Đây là bài tập lộ ra chính xác những âm mà tai bạn đang bỏ qua — thứ mà làm đề không bao giờ chỉ ra.
Đọc to kịch bản sau khi làm. Nghe lại đoạn vừa sai trong lúc đọc theo kịch bản, rồi nghe lại lần nữa không có kịch bản. Vòng lặp này gắn âm thanh thật vào chữ viết mà bạn đã biết.
Vẫn bốn phần, vẫn bốn mươi câu, vẫn nghe một lần duy nhất. Cái thay đổi nằm ở phần cuối.
Thi giấy, bạn có thêm mười phút để chép đáp án sang phiếu trả lời. Thi máy, bạn có hai phút để kiểm tra lại những gì đã gõ. Khác biệt chỉ có vậy, nhưng nó viết lại toàn bộ chiến thuật.
Thi giấy, bạn có thể ghi đại một chữ gần đúng trong lúc người nói vẫn đang nói, rồi sửa chính tả sau. Thi máy thì không có sau nào cả. Mỗi đáp án phải vào ô đúng chính tả, đúng viết hoa và đúng giới hạn từ, trong khi câu tiếp theo đã đang được hỏi.
Kéo theo ba hệ quả, và mỗi cái cần luyện riêng:
Gõ phím phải thành phản xạ. Nếu bạn đang nhìn bàn phím thì bạn không đang nghe. Đây là kỹ năng thật sự mới mà thi máy đòi hỏi, và luyện trong hai tuần là được.
Chính tả không có lượt sửa thứ hai. Viết sai chính tả thì cả hai hình thức đều tính sai, nhưng thi giấy bạn còn mười phút yên tĩnh để phát hiện. Hãy học chắc chính tả những từ thật sự hay xuất hiện — thứ trong tuần, tháng, tên riêng thông dụng, accommodation, restaurant — vì đó chính là những chỗ trống bài thi hay hỏi.
Hai phút đó để kiểm tra, không phải để làm nốt. Nếu bước vào hai phút ấy với ba ô trống, bạn sẽ không điền được bằng trí nhớ đâu. Hãy đoán ngay trong lúc thi, và dùng hai phút để đọc lại chứ không phải để chữa cháy.
Điểm tốt hơn khi thi máy: bạn nhìn thấy câu hỏi và đáp án của mình cùng lúc, nên những lỗi chép sang phiếu vốn khiến thí sinh thi giấy mất điểm oan — lệch một dòng, ghi đáp án vào ô mang số khác — đơn giản là không thể xảy ra. Thi máy cũng luôn có tai nghe và bạn tự chỉnh âm lượng, còn thi giấy thì tuỳ trung tâm — phần lớn nay đã phát tai nghe, nhưng vẫn có nơi mở loa cho cả phòng.
Bốn buổi nghe chép chính tả, mỗi buổi mười phút với một đoạn ngắn. Ngắn mà đều hơn hẳn dài mà thưa — Cepeda và cộng sự (2006) cho thấy giãn cách các lần luyện tạo trí nhớ bền hơn nhiều so với dồn.
Hai đề đầy đủ, làm đúng điều kiện thi: một lần nghe, không dừng. Nếu bạn thi trên máy thì gõ thẳng vào ô đáp án — đó là một phần của điều kiện thi chứ không phải chi tiết phụ.
Một buổi chữa sâu: với mỗi câu sai, xác định nguyên nhân thuộc loại nào — không nghe ra âm, không biết từ, không hiểu paraphrase, hay mất tập trung. Bốn nguyên nhân này cần bốn cách sửa khác nhau, và gộp chung lại là lý do luyện đề mãi mà điểm đứng yên.
Cùng nội dung ấy, kể lại bằng lời giản dị — dành cho bạn đọc nhỏ tuổi, hoặc cho bất kỳ ai muốn nắm ý chính thật nhanh.
Trước khi nói tới bất kỳ dạng câu hỏi nào, có một dữ kiện chi phối mọi thứ còn lại:
Bản ghi chỉ phát đúng một lần.
Không có phát lại. Nếu bạn còn đang phân vân câu vừa rồi thì bạn đang không nghe câu kế tiếp — mà câu ấy cũng chỉ phát một lần. Gần như mọi cú sụp điểm phần Nghe đều truy về chuyện này, chứ không phải về từ vựng.
Nghĩa là phần lớn công việc diễn ra trước khi tiếng bắt đầu.
Bốn phần, bốn mươi câu, khoảng ba mươi phút âm thanh. Độ khó tăng dần qua bốn phần — nhưng câu nào cũng vẫn chỉ đáng đúng một điểm. Đáng nhớ, trước khi bạn dồn hết sức lực vào Phần 4.
Trắc nghiệm. Cả ba lựa chọn đều được nhắc tới trong bản ghi. Người nói đưa ra một cái rồi đổi ý bằng actually, but, having said that. Đáp án đúng gần như luôn nằm sau những tín hiệu ấy.
Trong thời gian đọc đề, hãy gạch chân chỗ khác nhau giữa các lựa chọn thay vì đọc trọn cả ba. Ba lựa chọn thường giống nhau tới tám phần mười.
Nối. Thứ tự trong bản ghi không đi theo thứ tự trên giấy, và một số lựa chọn không bao giờ được dùng tới. Hãy đọc danh sách cho tới khi thuộc — bạn sẽ không có thời gian đọc lại trong lúc tiếng đang chạy.
Sơ đồ, bản đồ và hình vẽ. Dạng này dựa vào từ chỉ phương hướng nhiều hơn mọi dạng khác: opposite, adjacent to, at the far end, bear left, past the. Thiếu chúng thì nghe được từng chữ vẫn cứ tắc. Hãy tìm điểm xuất phát trên hình trước rồi đặt ngón tay lên đó.
Điền từ và trả lời ngắn. Giới hạn số từ mới là thứ gây hại. Và câu hỏi thường đòi hai thứ trong khi thí sinh cứ viết một — hãy khoanh tròn số lượng đáp án được yêu cầu ngay khi đọc đề.
Người học thường hiểu từng chữ trên bản chép lời mà vẫn không theo kịp phần âm thanh.
Vấn đề nằm ở lời nói nối liền — cách người bản ngữ nối âm, nuốt âm và lướt qua những từ nhỏ. What do you want to do bật ra gần như whaddaya wanna do.
Nếu bạn chỉ luyện bằng đề cũ, thì tai bạn đang đi tìm những từ không hề tồn tại trong cái âm thanh thật. Vì thế mới có chuyện nghe rất nhiều mà chẳng tiến bộ: thêm một trăm đề nữa cũng không dạy được bạn điều đó, trừ khi bạn dừng lại và học nó riêng.
Vẫn bốn phần ấy, bốn mươi câu ấy, vẫn phát một lần. Cái khác là ở đoạn cuối: thi giấy thì bạn có thêm mười phút để chép đáp án sang phiếu; thi máy thì bạn có hai phút để kiểm tra lại thứ mình đã gõ.
Hai phút ấy là để kiểm tra, không phải để làm nốt. Nếu bạn bước vào đó với ba ô trống thì bạn sẽ không điền được chúng từ trí nhớ. Hãy đoán ngay trong lúc thi, ngay tại thời điểm ấy.
Cái tốt lên khi thi máy: bạn nhìn thấy câu hỏi và đáp án của mình cùng lúc, nên những lỗi chép sang phiếu vốn làm thí sinh thi giấy mất trọn điểm — nhảy sót một dòng, viết đáp án vào ô sai số — đơn giản là không thể xảy ra.
Các bài viết này tổng hợp những nghiên cứu đã được công nhận rộng rãi trong khoa học học tập và ngôn ngữ học. Nguồn chính và tài liệu đọc thêm:
Ba phần thi không phải ba mức khó của cùng một nhiệm vụ. Chúng đo những thứ khác nhau — và độ dài câu trả lời ăn điểm ở...
Task 2 chiếm gấp đôi trọng số của Task 1. Nên quyết định quan trọng nhất bạn đưa ra không phải là một cụm từ hay, mà là...
Khác với Listening, Reading không có thời gian chép đáp án. Sáu mươi phút là tất cả những gì bạn có, và đó là điều định...