Khác với Listening, Reading không có thời gian chép đáp án. Sáu mươi phút là tất cả những gì bạn có, và đó là điều định hình mọi chiến thuật.
Sự thật chi phối phần Reading là bản đối xứng của Listening:
Không có thời gian chép đáp án.
Trong Listening, bài thi trên giấy cho bạn thêm mười phút để chuyển đáp án sang phiếu. Reading thì không. Sáu mươi phút đó phải gồm cả đọc, làm và ghi phiếu trả lời. Rất nhiều người mất điểm không vì làm sai mà vì không kịp ghi.
Vì thế phân bổ thời gian cũng là một kỹ năng phải luyện, ngang với bất kỳ dạng câu hỏi nào.
Ba bài đọc, bốn mươi câu, sáu mươi phút. Độ khó tăng dần theo bài, nên khung tham khảo là 15 – 20 – 25 phút.
Nguyên tắc quan trọng hơn khung giờ: mọi câu đều đáng đúng một điểm. Một câu Matching Headings hóc búa không đáng giá hơn một câu điền từ dễ. Khi đuối, hãy bỏ câu đang ngốn thời gian, thu hết những điểm dễ trước, rồi quay lại nếu còn giờ.
Danh sách phẳng mười bốn dạng khó nhớ và không giúp được gì khi ngồi trong phòng thi. Chia theo cách chúng vận hành thì dễ dùng hơn nhiều.
Đáp án xuất hiện trong bài theo đúng thứ tự câu hỏi. Đây là nhóm dễ nhất về mặt chiến thuật, vì bạn không bao giờ phải đọc lùi.
1. Sentence completion — hoàn thành câu. 2. Summary completion — điền vào đoạn tóm tắt. 3. Table completion — điền bảng. 4. Flow-chart completion — điền sơ đồ quy trình. 5. Diagram completion — điền nhãn vào hình vẽ. 6. Short answer — trả lời ngắn.
Cách luyện: nhóm này ăn điểm nhờ hai thứ — nhận ra paraphrase, và tôn trọng giới hạn số từ. Trước khi tìm, hãy xác định loại từ cần điền và đánh dấu chỗ trống đang ở đâu trong mạch bài.
Bẫy chung: vượt giới hạn từ, hoặc chép sai chính tả từ ngay trong bài. Cả hai đều bị chấm sai dù bạn hiểu đúng.
Đáp án nằm rải rác. Đây là nhóm ngốn thời gian nhất, và là nơi nhiều người sa lầy.
7. Matching headings — nối tiêu đề với đoạn. 8. Matching information — tìm đoạn chứa thông tin. 9. Matching features — nối đặc điểm với người hoặc vật. 10. Matching sentence endings — nối vế đầu với vế cuối.
Cách luyện: làm nhóm này sau cùng trong mỗi bài đọc, kể cả khi nó nằm đầu đề. Lúc ấy bạn đã đọc bài một lượt và biết đại khái cái gì nằm ở đâu.
Bẫy riêng của Matching Headings: người ta ghép tiêu đề với chi tiết nổi bật nhất thay vì ý chính của đoạn. Một đoạn có thể dành ba câu cho một ví dụ ấn tượng, nhưng ví dụ đó chỉ phục vụ một luận điểm nằm ở câu đầu hoặc câu cuối. Đề luôn có tiêu đề mồi khớp với chi tiết. Câu tự hỏi đúng là: đoạn này tồn tại để làm gì trong cả bài?
11. True / False / Not Given — về sự kiện. 12. Yes / No / Not Given — về quan điểm của tác giả. 13. Multiple choice. 14. List of options và chọn tiêu đề cho cả bài.
Ranh giới quan trọng nhất trong cả phần thi nằm ở đây: False nghĩa là bài đọc nói ngược lại; Not Given nghĩa là bài đọc không đủ thông tin để kết luận — kể cả khi nhận định nghe rất hợp lý theo hiểu biết của bạn.
Phép thử: nếu bạn phải dùng kiến thức ngoài bài để phán đoán, đáp án là Not Given. Bài thi chỉ hỏi về văn bản, không hỏi về thế giới.
Khác biệt giữa hai bộ: True/False/Not Given hỏi về sự kiện; Yes/No/Not Given hỏi về ý kiến của tác giả. Dùng nhầm bộ chữ cũng bị trừ điểm dù ý đúng.
Skimming là đọc lướt để nắm ý chính — dùng cho Matching Headings, câu hỏi về mục đích tác giả, chọn tiêu đề.
Scanning là quét tìm thông tin cụ thể: tên riêng, số liệu, thuật ngữ — dùng cho điền từ, True/False/Not Given, Matching Information.
Sai lầm phổ biến nhất là đọc mọi dạng bài bằng cùng một kiểu đọc, thường là đọc kỹ toàn bộ, và hết giờ ở bài thứ ba.
Chỉ dừng lại với từ quyết định đáp án — từ nằm trong câu chứa thông tin trả lời câu hỏi. Với những từ ấy, suy nghĩa từ ngữ cảnh: từ loại là gì, câu mang sắc thái tích cực hay tiêu cực, các từ xung quanh gợi ý gì.
Mọi từ lạ khác: bỏ qua không thương tiếc. Người đọc band cao không biết nhiều từ hơn bạn tưởng — họ giỏi hơn ở việc biết từ nào không cần biết.
Về nền dài hạn, Hu và Nation (2000) đặt ngưỡng đọc thoải mái ở khoảng 98% số từ đã biết, và Nation (2006) ước tính cần tám tới chín nghìn họ từ để đọc không cần tra. Không có đường tắt nào tới con số ấy ngoài đọc nhiều, đọc lâu.
Đọc là kỹ năng mà hình thức thi máy giúp được nhiều nhất, và cũng là nơi ít thí sinh tận dụng nhất.
Thời gian y hệt: ba bài đọc, bốn mươi câu, sáu mươi phút, và cả hai hình thức đều không có thời gian chép đáp án. Cái thay đổi là giao diện, kèm theo ba công cụ nên học trước ngày thi thay vì mò mẫm trong lúc thi.
Màn hình chia đôi. Bài đọc bên trái, câu hỏi bên phải, hai bên cuộn độc lập. Bạn không bao giờ lạc chỗ vì lật trang, cũng không phải đi tìm lại đoạn vừa đọc. Riêng với dạng Matching Information — dạng bắt bạn quay lại lùng khắp bài — đây là lợi thế thật sự.
Bôi đậm và ghi chú. Bạn có thể bôi đậm bất kỳ đoạn nào và gắn ghi chú vào đó. Dùng đúng cách, công cụ này thay thế việc ghi chú bên lề mà thí sinh thi giấy vẫn dựa vào: hãy ghi chủ đề từng đoạn ngay khi đọc lướt, và Matching Headings trở thành việc đọc lại nhãn của chính mình thay vì đọc lại cả bài.
Sao chép và dán. Với mọi dạng điền — câu, tóm tắt, ghi chú, bảng, sơ đồ — bạn có thể sao chép chính xác từ trong bài vào ô trả lời. Điều này xoá sổ trọn một loại lỗi. Thí sinh thi giấy vẫn mất điểm vì chép sai một từ mà họ đã xác định đúng; thi máy thì không thể xảy ra, miễn là bạn dán chứ đừng gõ lại.
Và thứ bạn mất: trang giấy vật lý. Đọc lướt trên màn hình không giống động tác đọc lướt trên giấy, và việc cuộn màn hình khiến ta khó giữ được cảm giác mình đang ở đâu trong một bài dài. Điều này đáng luyện có chủ đích chứ đừng cho rằng nó tự chuyển sang được.
Một lưu ý thực tế không liên quan đến kỹ năng: kết quả thi máy có sau một đến năm ngày, còn thi giấy là mười ba ngày. Nếu hạn nộp hồ sơ đã cận kề, khác biệt đó có thể quyết định hộ bạn nên chọn hình thức nào.
Hai bài đọc bấm giờ mỗi tuần, đúng khung 15–20–25, và phải thật sự ghi đáp án lại — vào phiếu trả lời nếu bạn thi giấy, vào màn hình nếu bạn thi máy. Hình thức nào thì việc ghi đó cũng nằm gọn trong một tiếng; chưa từng luyện ở đó thì bạn sẽ phát hiện ra vấn đề vào đúng ngày thi.
Một buổi chỉ luyện một dạng, thường là Matching Headings hoặc True/False/Not Given — hai dạng mất điểm nhiều nhất.
Đọc mở rộng mỗi ngày, hai mươi phút, không bấm giờ, không câu hỏi. Nakanishi (2015) phân tích tổng hợp các nghiên cứu về đọc mở rộng và ghi nhận hiệu ứng dương ổn định lên cả tốc độ đọc lẫn vốn từ. Đây là phần xây nền mà luyện đề không thay được.
Chữa bài theo nguyên nhân: mỗi câu sai thuộc loại nào — không hiểu từ, không nhận ra paraphrase, hiểu sai yêu cầu của dạng câu hỏi, hay đơn giản là hết giờ? Bốn nguyên nhân cần bốn cách sửa khác nhau.
Cùng nội dung ấy, kể lại bằng lời giản dị — dành cho bạn đọc nhỏ tuổi, hoặc cho bất kỳ ai muốn nắm ý chính thật nhanh.
Phần Đọc của IELTS có mười bốn dạng câu hỏi. Chúng rơi vào ba họ, và biết mình đang ở họ nào sẽ đổi luôn cách bạn nên đọc.
Điền câu, điền tóm tắt, điền bảng, điền sơ đồ khối, điền hình vẽ, và trả lời ngắn. Đáp án xuất hiện trong bài theo đúng thứ tự các câu hỏi, nên bạn không bao giờ phải đọc ngược. Về mặt chiến thuật, đây là họ dễ nhất.
Luyện thế nào: họ này thắng ở hai điểm — nhận ra cách diễn đạt lại, và tôn trọng giới hạn số từ. Trước khi đi săn, hãy quyết xem chỗ trống ấy cần loại từ nào.
Cái bẫy chung: vượt quá giới hạn số từ, hoặc chép sai một từ đang in ngay đó trong bài. Cả hai đều bị tính sai, dù bạn hiểu bài giỏi tới đâu.
Nối tiêu đề, nối thông tin, nối đặc điểm, nối vế câu. Đáp án nằm rải rác. Đây là họ ăn thời gian.
Luyện thế nào: hãy làm họ này sau cùng trong mỗi bài đọc, kể cả khi nó được in lên đầu. Tới lúc đó bạn đã đi qua bài một lượt và đại khái biết cái gì nằm ở đâu.
Cái bẫy riêng của Nối tiêu đề: người ta ghép tiêu đề với chi tiết nổi bật nhất thay vì với ý chính của đoạn. Một đoạn có thể dành ba câu cho một ví dụ đáng nhớ, nhưng ví dụ ấy chỉ phục vụ một luận điểm nằm ở câu đầu hoặc câu cuối — và đề thi bao giờ cũng cài sẵn một tiêu đề mồi khớp với cái chi tiết ấy.
Câu cần hỏi là: đoạn này tồn tại để làm gì trong toàn bộ bài?
True/False/Not Given, Yes/No/Not Given, trắc nghiệm, chọn từ danh sách.
Câu quan trọng nhất của cả đề thi nằm ở đây: False nghĩa là bài viết nói điều ngược lại. Not Given nghĩa là bài viết không chứa đủ dữ kiện để kết luận — kể cả khi mệnh đề đó nghe hoàn toàn hợp lý.
Chỉ dừng lại vì những từ quyết định đáp án — những từ nằm trong chính câu chứa thông tin đang được hỏi. Với những từ ấy, hãy đoán từ ngữ cảnh.
Mọi từ lạ khác: bỏ qua không thương tiếc. Những người đọc điểm cao không biết nhiều từ hơn bạn tới mức bạn tưởng. Họ giỏi hơn ở chỗ biết từ nào mình không cần biết.
Về đường dài: đọc thoải mái nằm ở mức khoảng 98% số từ đã biết, còn đọc mà không cần tra thì cần chừng tám tới chín nghìn họ từ. Không có lối tắt nào tới những con số ấy ngoài việc đọc rộng, trong một thời gian dài.
Đọc là phần mà thi máy giúp được nhiều nhất, và cũng là phần ít thí sinh tận dụng nhất. Màn hình chia đôi — bài bên trái, câu hỏi bên phải, cuộn độc lập — nghĩa là bạn không bao giờ mất dấu chỗ đang đọc, điều đáng kể nhất với dạng Nối thông tin. Bạn còn tô sáng và ghi chú được.
Thứ bạn mất là trang giấy vật lý. Lướt trên màn hình không phải cùng một động tác với lướt trên giấy, và việc cuộn khiến bạn khó giữ cảm giác mình đang ở đâu trong một bài dài. Hãy luyện riêng chuyện đó, đừng mặc định là nó tự chuyển sang.
Các bài viết này tổng hợp những nghiên cứu đã được công nhận rộng rãi trong khoa học học tập và ngôn ngữ học. Nguồn chính và tài liệu đọc thêm:
Băng chỉ phát đúng một lần. Đó là sự thật chi phối toàn bộ phần thi, và mọi kỹ thuật đáng học đều là hệ quả của nó.
Ba phần thi không phải ba mức khó của cùng một nhiệm vụ. Chúng đo những thứ khác nhau — và độ dài câu trả lời ăn điểm ở...
Task 2 chiếm gấp đôi trọng số của Task 1. Nên quyết định quan trọng nhất bạn đưa ra không phải là một cụm từ hay, mà là...