Tiếng Nhật, học có hệ thống

Văn học viết bắt đầu khi người Nhật mượn chữ Hán để ghi tiếng Nhật — một cách làm vụng về nhưng đủ để giữ lại bốn nghìn năm trăm bài thơ. Vạn diệp tập chép cả thơ của thiên hoàng lẫn thơ của lính thú và nông dân.

• 万葉集

  Man'yōshū

  大伴家持 ら Ōtomo no Yakamochi và nhiều người · ~759

  Tuyển tập thơ cổ nhất của Nhật. Điều đáng chú ý là nó thu cả tiếng nói của người thường, điều mà các tuyển tập sau này không còn làm.

• 古事記

  Kojiki

  太安万侶 Ō no Yasumaro · 712

  Sách chép thần thoại lập quốc và phả hệ hoàng gia. Nguồn của phần lớn các vị thần trong Thần đạo, và của rất nhiều truyện tranh, phim hoạt hình sau này.

• 日本書紀

  Nihon shoki

  舎人親王 ら Prince Toneri và cộng sự · 720

  Bộ chính sử, viết bằng Hán văn cho người đọc bên ngoài, và cẩn trọng hơn Kojiki rất nhiều trong việc làm cho Nhật Bản trông ra dáng một quốc gia.

• 風土記

  Fudoki

  諸国の国庁 các phủ quốc · 713–733

  Địa chí các tỉnh do triều đình lệnh soạn: chất đất, gốc gác địa danh và truyền thuyết bản địa. Chỉ một bộ còn nguyên vẹn, của xứ Izumo.

• 懐風藻

  Kaifūsō

  撰者未詳 · người tuyển không rõ · 751

  Tuyển tập thơ chữ Hán do người Nhật viết xưa nhất còn lại. Ra trước Vạn diệp tập tám năm, và ít người đọc hơn nhiều.

• 貧窮問答歌

  Hinkyū mondōka

  山上憶良 Yamanoue no Okura · ~733

  Một người nghèo và một người nghèo hơn so xem mùa đông của ai khổ hơn, cho tới người thu thuế đứng ngoài cửa. Gần như là bài thơ Nara duy nhất viết về cái đói.

• 讃酒歌

  Sanshuka

  大伴旅人 Ōtomo no Tabito · ~730

  Mười ba bài ca ngợi rượu sake, lập luận rằng một chén rượu hơn mọi báu vật và hầu hết triết học. Viết bởi một vị quan trấn nhậm xa kinh đô.

• 額田王の歌

  Nukata no Ōkimi no uta

  額田王 Nukata no Ōkimi · ~670

  Thơ cung đình của một người phụ nữ từng phụng sự hai vị thiên hoàng và được cả hai yêu, trong đó có bài được yêu cầu phân xử xuân hay thu đẹp hơn.

• 柿本人麻呂歌集

  Kakinomoto no Hitomaro kashū

  柿本人麻呂 Kakinomoto no Hitomaro · ~700

  Nhà thơ Nhật lớn đầu tiên, và là người đời sau tôn thờ như thần thơ. Các bài ai điếu của ông định ra âm sắc của tiếng khóc than Nhật Bản.

• 仏足石歌

  Bussokusekika

  作者未詳 · khuyết danh · ~753

  Hai mươi mốt bài thơ khắc trên tấm bia bên dấu chân Phật ở chùa Dược Sư, theo một thể luật gần như không thấy ở đâu khác.

Đàn ông viết chữ Hán vì đó là chữ có uy tín; phụ nữ viết kana vì họ không được học chữ Hán. Kết quả là toàn bộ văn xuôi lớn của thế kỷ ấy do phụ nữ viết, bằng thứ tiếng Nhật thật, và chính nó sống sót thành văn học.

• 源氏物語

  Genji monogatari

  紫式部 Murasaki Shikibu · ~1010

  Thường được gọi là tiểu thuyết đầu tiên của thế giới. Hơn bốn trăm nhân vật, trải mấy thế hệ, và một sự chú ý tới nội tâm mà châu Âu phải đợi tám thế kỷ nữa mới có.

• 枕草子

  Makura no sōshi

  清少納言 Sei Shōnagon · ~1002

  Sổ tay tuỳ bút gồm những danh sách: những thứ làm người ta nôn nao, những thứ đáng ghét. Sắc sảo, kiêu ngạo và buồn cười một cách rất hiện đại.

• 古今和歌集

  Kokin wakashū

  紀貫之 ら Ki no Tsurayuki và cộng sự · 905

  Tuyển tập thơ do triều đình soạn đầu tiên, với bài tựa viết bằng tiếng Nhật lập luận rằng thơ Nhật đáng giá ngang thơ Hán. Nó định ra thẩm mỹ suốt sáu thế kỷ.

• 竹取物語

  Taketori monogatari

  作者未詳 · khuyết danh · ~900

  Cô gái tìm thấy trong ống tre khước từ năm vị quý tộc cầu hôn và cả thiên hoàng, rồi trở về mặt trăng. Truyện văn xuôi Nhật xưa nhất.

• 伊勢物語

  Ise monogatari

  作者未詳 · khuyết danh · ~900

  Một trăm hai mươi lăm đoạn ngắn, mỗi đoạn dựng quanh một bài thơ, theo chân một người đàn ông không tên thường được cho là Ariwara no Narihira.

• 土佐日記

  Tosa nikki

  紀貫之 Ki no Tsurayuki · 935

  Một viên quan nam viết nhật ký hành trình giả làm phụ nữ, để được viết bằng kana thay vì Hán văn. Thể nhật ký Nhật Bản bắt đầu từ đây.

• 蜻蛉日記

  Kagerō nikki

  藤原道綱母 Mẹ của Fujiwara no Michitsuna · ~974

  Hai mươi mốt năm hôn nhân do người vợ ghi lại, người chồng thì có những gia đình khác. Bức chân dung tự hoạ dài hơi đầu tiên trong tiếng Nhật.

• 和泉式部日記

  Izumi Shikibu nikki

  和泉式部 Izumi Shikibu · ~1008

  Một mối tình với hoàng tử kể gần như hoàn toàn qua những bài thơ hai người trao nhau. Bà là nhà thơ tình táo bạo nhất chốn cung đình.

• 紫式部日記

  Murasaki Shikibu nikki

  紫式部 Murasaki Shikibu · ~1010

  Tác giả Genji trong lúc phụng sự nơi cung điện, và có đoạn nói xóc óc về Sei Shōnagon mà đến nay ai cũng trích.

• 更級日記

  Sarashina nikki

  菅原孝標女 Con gái Sugawara no Takasue · ~1060

  Người phụ nữ nhìn lại một đời chỉ mong được đọc Genji, rồi lại ước gì mình đã mong điều khác. Cả một tiểu sử làm bằng việc đọc.

• 落窪物語

  Ochikubo monogatari

  作者未詳 · khuyết danh · ~980

  Cô con riêng bị nhốt trong căn phòng trũng được cứu, và những kẻ hành hạ cô bị trả đũa đến từng chi tiết. Cô bé Lọ Lem sớm sáu thế kỷ và thù dai hơn nhiều.

• 今昔物語集

  Konjaku monogatarishū

  作者未詳 · khuyết danh · ~1120

  Hơn nghìn truyện từ Ấn Độ, Trung Hoa và Nhật Bản, có cả kẻ trộm, quỷ dữ và những nhà sư đói. Akutagawa đã khai thác nó cho các truyện hay nhất của ông.

• 梁塵秘抄

  Ryōjin hishō

  後白河法皇 Cựu hoàng Go-Shirakawa · ~1179

  Một thượng hoàng sưu tầm những khúc hát dân gian do đào kép và kỹ nữ hát, vì ngài yêu chúng hơn cả thơ cung đình.

Quyền lực chuyển từ triều đình sang giới võ sĩ, và văn học chuyển theo: chủ đề lớn nhất trở thành vô thường — mọi thứ đều tàn, mọi vinh quang đều qua. Đó là cảm thức Phật giáo, và nó thấm vào mỹ học Nhật tới tận hôm nay.

• 平家物語

  Heike monogatari

  Truyền miệng, chép lại · ~1240

  Sử thi về sự sụp đổ của gia tộc Taira, do các nhà sư mù vừa gảy đàn tỳ bà vừa kể. Câu mở đầu về tiếng chuông chùa là câu văn nổi tiếng nhất trong tiếng Nhật.

• 徒然草

  Tsurezuregusa

  吉田兼好 Yoshida Kenkō · ~1330

  Tuỳ bút của một nhà sư về mọi thứ ông nghĩ tới. Ông cho rằng cái không hoàn chỉnh mới đẹp — một ý đã thành nền của mỹ học Nhật.

• 方丈記

  Hōjōki

  鴨長明 Kamo no Chōmei · 1212

  Một người liệt kê những trận cháy, nạn đói và động đất mình từng trải, rồi tả căn lều ba mét vuông ông lui về ở. Dài mười trang.

• 新古今和歌集

  Shin kokin wakashū

  藤原定家 ら Fujiwara no Teika và cộng sự · 1205

  Tuyển tập triều đình thứ tám, soạn đúng lúc tầng lớp quý tộc mất quyền. Thơ trong đó có kỹ thuật tham vọng nhất của tiếng Nhật.

• 山家集

  Sankashū

  西行 Saigyō · ~1190

  Một võ sĩ cấm vệ bỏ đi làm nhà sư lang thang và viết về hoa anh đào cùng vầng trăng. Ông được chết đúng như đã cầu: dưới tán hoa mùa xuân.

• 宇治拾遺物語

  Uji shūi monogatari

  作者未詳 · khuyết danh · ~1220

  Gần hai trăm truyện, nhiều truyện buồn cười và vài truyện thô tục, trong đó có ông lão được đám quỷ nhảy múa gỡ cho cái bướu.

• 沙石集

  Shasekishū

  無住 Mujū · 1283

  Giáo lý nhà Phật truyền đạt qua chuyện cười, dựa trên lẽ rằng người ta nhớ chuyện vui và quên bài giảng.

• 十六夜日記

  Izayoi nikki

  阿仏尼 Abutsu-ni · ~1280

  Một bà goá lên đường tới Kamakura kiện con chồng về chuyện thừa kế, rồi viết lại chuyến đi. Kiện tụng thành văn du ký.

• 太平記

  Taiheiki

  作者未詳 · khuyết danh · ~1370

  Bốn mươi quyển về năm mươi năm nội chiến, mang tên ký sự thái bình bởi một tác giả rõ ràng đã thôi mỉa mai.

• 風姿花伝

  Fūshi kaden

  世阿弥 Zeami · 1400

  Cuốn bí truyền về nghệ thuật diễn, giữ trong một dòng họ suốt năm trăm năm. Khái niệm hoa của nó đến nay vẫn là cách Nhật Bản nói về sức hút sân khấu.

• 井筒

  Izutsu

  世阿弥 Zeami · ~1420

  Hồn người đàn bà khoác áo chồng đã khuất rồi soi xuống giếng để thấy chàng. Thường được gọi là vở nō đẹp nhất từng có.

• 隅田川

  Sumidagawa

  観世元雅 Kanze Motomasa · ~1430

  Người mẹ đi tìm đứa con bị bắt cóc tới bên một dòng sông và thấy nấm mộ của con. Năm thế kỷ sau, Britten chuyển nó thành một vở opera nhà thờ tiếng Anh.

• 閑吟集

  Kanginshū

  撰者未詳 · người tuyển không rõ · 1518

  Ba trăm mười một khúc hát dân gian do một ẩn sĩ vô danh sưu tầm, phần lớn về rượu, dục vọng và chuyện đời ngắn ngủi.

Hai thế kỷ rưỡi đóng cửa với bên ngoài, nhưng bên trong thì đô thị phát triển, dân buôn giàu lên và biết chữ. Lần đầu tiên văn học được viết cho người thành thị, không phải cho quý tộc.

• 奥の細道

  Oku no hosomichi

  松尾芭蕉 Matsuo Bashō · 1702

  Nhật ký đi bộ hơn hai nghìn cây số về phương bắc, xen văn xuôi với haiku. Bashō đã biến một trò chơi chữ thành một thể thơ nghiêm túc.

• 曾根崎心中

  Sonezaki shinjū

  近松門左衛門 Chikamatsu Monzaemon · 1703

  Vở rối bunraku về một đôi tình nhân cùng tự tử vì không lấy được nhau. Dựa trên chuyện có thật xảy ra vài tuần trước đó.

• 好色一代男

  Kōshoku ichidai otoko

  井原西鶴 Ihara Saikaku · 1682

  Con trai một thương gia đi qua vài nghìn người tình rồi cuối cùng dong buồm đi tìm hòn đảo toàn đàn bà.

• 日本永代蔵

  Nippon eitaigura

  井原西鶴 Ihara Saikaku · 1688

  Ba mươi truyện về cách các thương nhân làm giàu và cách họ mất sạch. Nền văn học đầu tiên coi việc kiếm tiền là đề tài đáng viết.

• 心中天網島

  Shinjū ten no Amijima

  近松門左衛門 Chikamatsu Monzaemon · 1721

  Người buôn giấy và một kỹ nữ đi trong đêm Osaka về phía cái chết chung. Viết cho rối, và diễn bằng rối thì không chịu nổi.

• 仮名手本忠臣蔵

  Kanadehon chūshingura

  竹田出雲 ら Takeda Izumo và cộng sự · 1748

  Bốn mươi bảy gia thần báo thù cho chủ rồi bị lệnh phải tự sát. Đặt bối cảnh vào một thế kỷ trước để kiểm duyệt cho qua.

• 雨月物語

  Ugetsu monogatari

  上田秋成 Ueda Akinari · 1776

  Chín truyện ma viết bằng thứ văn cổ có chủ ý, trong đó có người trở về nhà gặp lại người vợ đã chết từ nhiều năm trước.

• 古事記伝

  Kojiki-den

  本居宣長 Motoori Norinaga · 1798

  Ba mươi lăm năm giải mã Kojiki, cuốn sách khi ấy chẳng còn ai đọc nổi. Nó khiến cuốn sách Nhật cổ nhất đọc được, và trao cho chủ nghĩa quốc học một bộ kinh.

• 東海道中膝栗毛

  Tōkaidōchū hizakurige

  十返舎一九 Jippensha Ikku · 1802–1814

  Hai gã đi bộ từ Edo tới Kyoto và chơi khăm mọi người họ gặp. Mười hai năm ra từng tập, và phần lớn là chuyện tiếu lâm thô.

• 南総里見八犬伝

  Nansō Satomi hakkenden

  曲亭馬琴 Kyokutei Bakin · 1814–1842

  Tám dũng sĩ sinh ra từ một con chó và một nàng công chúa, trải chín mươi tám quyển trong hai mươi tám năm. Tác giả mù loà và đọc miệng đoạn kết.

• 蕪村句集

  Buson kushū

  与謝蕪村 Yosa Buson · ~1784

  Haiku của một hoạ sĩ chuyên nghiệp, và điều đó lộ rõ: những bài hay nhất của ông là bố cục của màu sắc và khoảng cách chứ không phải khoảnh khắc đốn ngộ.

• おらが春

  Ora ga haru

  小林一茶 Kobayashi Issa · 1819

  Một năm haiku và văn xuôi viết sau khi con gái nhỏ của nhà thơ qua đời. Ông viết về bọ chét và chim sẻ vì không viết nổi về con.

• 東海道四谷怪談

  Tōkaidō Yotsuya kaidan

  鶴屋南北 Tsuruya Nanboku IV · 1825

  Một samurai đầu độc vợ để cưới tiền, và hồn ma biến dạng của bà huỷ diệt hắn. Chuyện ma nổi tiếng nhất Nhật Bản, và đến nay dựng vở vẫn bị coi là xui.

• 蘭学事始

  Rangaku kotohajime

  杉田玄白 Sugita Genpaku · 1815

  Vị lương y già nhớ lại chuyện dịch một cuốn giải phẫu Hà Lan trong khi gần như không biết tiếng Hà Lan, và một câu có thể mất bao lâu.

Nhật mở cửa và nuốt vào cả một thế kỷ văn học châu Âu trong vài thập niên. Cùng lúc, văn viết được kéo lại gần tiếng nói — một cuộc cải cách gọi là ngôn văn nhất trí, và nếu không có nó thì tiểu thuyết hiện đại Nhật không thể tồn tại.

• こころ

  Kokoro

  夏目漱石 Natsume Sōseki · 1914

  Về tội lỗi, cô độc và khoảng cách giữa hai thế hệ khi cả nước đang đổi thay quá nhanh. Sōseki từng in trên tờ tiền một nghìn yên.

• 羅生門

  Rashōmon

  芥川龍之介 Akutagawa Ryūnosuke · 1915

  Truyện ngắn về đạo đức khi cái đói lên tiếng. Giải thưởng văn học lớn nhất Nhật Bản mang tên ông.

• 浮雲

  Ukigumo

  二葉亭四迷 Futabatei Shimei · 1887

  Một viên thư ký mất việc và mất cả vị hôn thê vào tay đồng nghiệp giỏi nịnh hơn. Thường được gọi là tiểu thuyết Nhật hiện đại đầu tiên, và là cuốn đầu viết đúng như người ta nói.

• 舞姫

  Maihime

  森鷗外 Mori Ōgai · 1890

  Một du học sinh Nhật ở Berlin bỏ rơi cô vũ nữ đang mang thai để giữ đường công danh, và chính người đàn ông ấy kể lại, không một lời xin lỗi.

• たけくらべ

  Takekurabe

  樋口一葉 Higuchi Ichiyō · 1895

  Lũ trẻ bên khu Yoshiwara, trong mùa hè cuối cùng trước khi chúng biết tương lai mình là gì. Bà mất năm hai mươi bốn tuổi.

• みだれ髪

  Midaregami

  与謝野晶子 Yosano Akiko · 1901

  Bốn trăm bài tanka về thân thể và dục vọng, in bởi một phụ nữ hai mươi hai tuổi. Nó làm cả nước sửng sốt và thay đổi thể tanka vĩnh viễn.

• 吾輩は猫である

  Wagahai wa neko de aru

  夏目漱石 Natsume Sōseki · 1905

  Một con mèo không tên quan sát ngôi nhà của chủ đầy những trí thức lên gân. Tác giả bắt đầu viết để tự chữa cơn suy nhược thần kinh của mình.

• 坊っちゃん

  Botchan

  夏目漱石 Natsume Sōseki · 1906

  Ông thầy Tokyo nóng tính bị điều đến Shikoku và gây sự với tất cả mọi người. Có lẽ là cuốn tiểu thuyết Nhật được đọc nhiều nhất ở Nhật.

• 三四郎

  Sanshirō

  夏目漱石 Natsume Sōseki · 1908

  Cậu sinh viên nhà quê lên Đại học Tokyo và chẳng hiểu gì về những chuyện xảy đến với mình, nhất là về người phụ nữ ấy.

• 蒲団

  Futon

  田山花袋 Tayama Katai · 1907

  Nhà văn có vợ thú nhận ham muốn với cô học trò trẻ, kết bằng cảnh ông khóc vùi vào chiếc chăn của cô. Nó khai sinh thể tiểu thuyết tự thuật Nhật Bản.

• 一握の砂

  Ichiaku no suna

  石川啄木 Ishikawa Takuboku · 1910

  Những bài tanka in thành ba dòng thay vì một, về cảnh nghèo, nỗi nhớ nhà và tuổi hai mươi tư. Ông mất năm hai mươi sáu tuổi.

• 山椒大夫

  Sanshō dayū

  森鷗外 Mori Ōgai · 1915

  Hai đứa trẻ bị bán làm nô lệ và người chị trầm mình để em trai chạy thoát. Kể lại từ một truyền thuyết trung cổ, và tước bỏ hết phần an ủi.

• 春と修羅

  Haru to shura

  宮沢賢治 Miyazawa Kenji · 1924

  Những bài thơ đầy địa chất học, Phật giáo và từ tự chế, tự xuất bản trong một ấn bản gần như không bán được. Ông vô danh cho tới sau khi mất.

• 痴人の愛

  Chijin no ai

  谷崎潤一郎 Tanizaki Jun'ichirō · 1925

  Một kỹ sư nuôi dạy cô hầu bàn tuổi teen thành người vợ lý tưởng kiểu Tây, rồi cô phá tan cả gia đình. Loạt truyện bị ngừng đăng vì bị coi là dâm ô.

• 蟹工船

  Kani kōsen

  小林多喜二 Kobayashi Takiji · 1929

  Công nhân trên một tàu đóng hộp cua tổ chức chống lại tên quản đốc. Bốn năm sau tác giả bị cảnh sát tra tấn đến chết; cuốn sách lại cháy hàng vào năm 2008.

• 陰翳礼讃

  In'ei raisan

  谷崎潤一郎 Tanizaki Jun'ichirō · 1933

  Bài tiểu luận lập luận rằng cái đẹp Nhật Bản sống trong bóng tối, và ánh đèn điện đã phá hỏng sơn mài, món ăn lẫn nhà xí. Nay chủ yếu do giới kiến trúc đọc.

• 銀河鉄道の夜

  Ginga tetsudō no yoru

  宮沢賢治 Miyazawa Kenji · 1934

  Hai cậu bé đi tàu xuyên dải Ngân Hà, và chỉ một cậu xuống tàu. Chưa hoàn thành, in sau khi tác giả qua đời.

Sau chiến bại, văn học Nhật xoay quanh việc phải sống tiếp thế nào. Từ thập niên 1980, một thế hệ mới viết bằng giọng phẳng, đô thị và toàn cầu — và trở thành dòng văn học châu Á được dịch nhiều nhất.

• 雪国

  Yukiguni

  川端康成 Kawabata Yasunari · 1948

  Nobel Văn học 1968, người Nhật đầu tiên. Câu mở đầu — tàu chui qua đường hầm dài và ra tới xứ tuyết — là câu văn được trích nhiều nhất của văn học Nhật hiện đại.

• 人間失格

  Ningen shikkaku

  太宰治 Dazai Osamu · 1948

  Tự thuật của một người thấy mình không đủ tư cách làm người. Dazai tự tử ngay sau khi viết xong, và cuốn sách vẫn bán chạy ở Nhật tới hôm nay.

• ノルウェイの森

  Noruwei no mori

  村上春樹 Murakami Haruki · 1987

  Nhà văn Nhật được đọc rộng nhất thế giới. Văn ông cố ý nghe như đã được dịch — một sự lựa chọn từng bị phê phán ở Nhật và lại chính là lý do ông đi được khắp nơi.

• 仮面の告白

  Kamen no kokuhaku

  三島由紀夫 Mishima Yukio · 1949

  Chàng trai kể lại việc học cách diễn một con người mình không có, kể cả ham muốn với đàn ông. Ông viết năm hai mươi bốn tuổi.

• 二十四の瞳

  Nijūshi no hitomi

  壺井栄 Tsuboi Sakae · 1952

  Cô giáo trẻ trên một hòn đảo nhỏ nhìn mười hai học trò lớn lên rồi ra trận. Văn chống chiến tranh mà không một lần lên giọng.

• 金閣寺

  Kinkakuji

  三島由紀夫 Mishima Yukio · 1956

  Chú tiểu nói lắp đốt cháy ngôi chùa vì nó đẹp đến mức không thể sống chung. Dựa trên một vụ phóng hoả có thật năm 1950.

• 楢山節考

  Narayama bushikō

  深沢七郎 Fukazawa Shichirō · 1956

  Một ngôi làng cõng người già lên núi bỏ lại cho chết khi họ tròn bảy mươi, và câu chuyện kể từ điểm nhìn của người mẹ.

• 点と線

  Ten to sen

  松本清張 Matsumoto Seichō · 1958

  Một vụ tự sát đôi hoá ra là án mạng, được phá bằng bảng giờ tàu. Nó khiến truyện trinh thám được coi trọng ở Nhật, và biến nó thành chuyện tham nhũng.

• 敦煌

  Tonkō

  井上靖 Inoue Yasushi · 1959

  Một sĩ tử hỏng thi trôi dạt về phía tây vào sa mạc thế kỷ XI và rốt cuộc niêm phong kho thư tịch Đôn Hoàng vào trong hang.

• 砂の女

  Suna no onna

  安部公房 Abe Kōbō · 1962

  Người sưu tầm côn trùng bị kẹt trong hố cát cùng một phụ nữ đêm nào cũng phải xúc cát nếu không sẽ bị chôn vùi. Rồi anh thôi muốn ra đi.

• 個人的な体験

  Kojinteki na taiken

  大江健三郎 Ōe Kenzaburō · 1964

  Người cha được báo rằng đứa con mới sinh bị thoát vị não, và suốt cuốn sách ông cân nhắc có nên để con chết. Viết một năm sau khi điều đó xảy ra với chính tác giả.

• 沈黙

  Chinmoku

  遠藤周作 Endō Shūsaku · 1966

  Một linh mục Bồ Đào Nha ở Nhật thế kỷ XVII bị buộc chọn giữa đức tin của mình và mạng sống những người nông dân bị tra tấn trước mắt.

• 黒い雨

  Kuroi ame

  井伏鱒二 Ibuse Masuji · 1966

  Hiroshima kể qua một cuốn nhật ký và người cháu gái không ai chịu cưới vì trận mưa đã rơi xuống cô. Viết gần như hoàn toàn bằng thứ văn tư liệu phẳng lặng.

• 火垂るの墓

  Hotaru no haka

  野坂昭如 Nosaka Akiyuki · 1967

  Cậu bé và đứa em gái nhỏ chết đói trong những tuần cuối cuộc chiến. Tác giả nói ông viết nó như lời tạ lỗi với người em mà mình đã không cứu được.

• 苦海浄土

  Kugai jōdo

  石牟礼道子 Ishimure Michiko · 1969

  Vụ nhiễm độc thuỷ ngân Minamata viết từ bên trong các làng chài, bằng chính phương ngữ của nạn nhân. Không phải phóng sự cũng không phải hư cấu, và hay hơn cả hai.

• 恍惚の人

  Kōkotsu no hito

  有吉佐和子 Ariyoshi Sawako · 1972

  Người con dâu đi làm bị đẩy vào cảnh một mình chăm ông bố chồng lẫn trí. Bán hơn một triệu bản và buộc Nhật Bản phải bàn về chuyện già hoá.

• 限りなく透明に近いブルー

  Kagirinaku tōmei ni chikai burū

  村上龍 Murakami Ryū · 1976

  Ma tuý và tình dục trong đám thanh niên Nhật sống cạnh một căn cứ không quân Mỹ. Đoạt giải Akutagawa và làm nửa nước phẫn nộ khi tác giả còn là sinh viên.

• 岬

  Misaki

  中上健次 Nakagami Kenji · 1976

  Một người lao động trong khu buraku ở Kumano, trong tác phẩm đoạt giải Akutagawa đầu tiên của một nhà văn sinh sau chiến tranh.

• キッチン

  Kitchin

  吉本ばなな Yoshimoto Banana · 1988

  Cô gái trẻ mất hết người thân ngủ cạnh chiếc tủ lạnh và được một người bạn cùng người mẹ chuyển giới của anh cưu mang.

Một thập niên chưa khép lại thì chưa thể có danh sách kinh điển, và nói thẳng điều đó thì thành thật hơn là trình bày một danh sách tạm thời như thể nó đã chắc chắn. Những cuốn dưới đây được chọn vì có bằng chứng — giải thưởng lớn, lượng người đọc rộng, hoặc được dịch ra nhiều thứ tiếng.

• 推し、燃ゆ

  Oshi, moyu

  宇佐見りん Usami Rin · 2020

  Giải Akutagawa. Một nữ sinh sống trọn cho thần tượng của mình, cho tới khi người ấy sụp đổ.

• 東京都同情塔

  Tōkyō-to dōjōtō

  九段理江 Kudan Rie · 2024

  Giải Akutagawa 2024. Tác giả công khai rằng một phần câu chữ do AI sinh ra — chuyện gây tranh luận rộng.

• 夏物語

  Natsu monogatari · Breasts and Eggs

  川上未映子 Kawakami Mieko · 2019

  Về thân thể phụ nữ, sinh sản và tiền bạc, viết bằng giọng Osaka. Được dịch rộng khắp.

• むらさきのスカートの女

  Murasaki no sukāto no onna

  今村夏子 Imamura Natsuko · 2019

  Giải Akutagawa. Một người kể chuyện theo dõi người hàng xóm, và dần lộ ra chính người kể mới là chuyện đáng lo.

• 海をあげる

  Umi o ageru

  上間陽子 Uema Yōko · 2020

  Tập tuỳ bút về Okinawa, về căn cứ quân sự và những cô gái trẻ. Phi hư cấu, và rất được đọc.

• 少年と犬

  Shōnen to inu

  馳星周 Hase Seishū · 2020

  Một con chó đi từ vùng sóng thần 2011 tới Kumamoto, qua tay sáu người chủ dọc đường. Giải Naoki 2020.

• 貝に続く場所にて

  Kai ni tsuzuku basho nite

  石沢麻依 Ishizawa Mai · 2021

  Một du học sinh Nhật ở Göttingen được người bạn đã chết trong trận sóng thần 2011 tới thăm. Giải Akutagawa 2021.

• 彼岸花が咲く島

  Higanbana ga saku shima

  李琴峰 Li Kotomi · 2021

  Một hòn đảo nơi phụ nữ nói một thứ tiếng còn mọi người nói thứ tiếng khác, của một tác giả sinh ở Đài Loan viết bằng ngôn ngữ thứ hai. Giải Akutagawa 2021.

• ブラックボックス

  Burakku bokkusu

  砂川文次 Sunakawa Bunji · 2022

  Anh giao hàng bằng xe đạp không giải thích nổi cơn giận của chính mình rồi vào tù. Giải Akutagawa 2022.

• おいしいごはんが食べられますように

  Oishii gohan ga taberaremasu yō ni

  高瀬隼子 Takase Junko · 2022

  Chính trị công sở tiến hành hoàn toàn qua chuyện ai nấu cho ai. Giải Akutagawa 2022, và đọc ở chỗ làm thì rất khó chịu.

• 地図と拳

  Chizu to kobushi

  小川哲 Ogawa Satoshi · 2022

  Nửa thế kỷ của một thành phố Mãn Châu hư cấu, từ chiến tranh Nga-Nhật đến năm 1945. Giải Naoki 2023.

• ハンチバック

  Hanchibakku

  市川沙央 Ichikawa Sao · 2023

  Người kể chuyện khuyết tật nặng tấn công cái giả định rằng độc giả thì có tay và phổi lành lặn. Giải Akutagawa 2023.

• サンショウウオの四十九日

  Sanshōuo no shijūkunichi

  朝比奈秋 Asahina Aki · 2024

  Cặp song sinh dính liền chung một thân thể và hai ý thức, viết bởi một bác sĩ đang hành nghề. Giải Akutagawa 2024.

• ゾンビ回収婦

  Zonbi kaishūfu

  小砂川チト Isagawa Chito · 2026

  Giải Akutagawa lần thứ 175, công bố tháng 7 năm 2026 và là giải mới nhất tính đến lúc lập danh sách này.