Tiếng Việt, đọc cho sâu

Văn học viết đầu tiên của người Việt dùng chữ Hán, nhưng nội dung thì hoàn toàn Việt: khẳng định chủ quyền, hịch văn ra trận, và thơ thiền của những ông vua đi tu. Đọc thời kỳ này là hiểu vì sao ý thức dân tộc ở Việt Nam có tuổi đời dài như vậy.

• Nam quốc sơn hà

  南國山河

  Khuyết danh, tương truyền Lý Thường Kiệt · ~1077

  Bốn câu thơ được coi là bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên. Học sinh Việt Nam nào cũng thuộc.

• Hịch tướng sĩ

  諭諸裨將檄文

  Trần Quốc Tuấn · 1284

  Bài hịch viết trước cuộc kháng Nguyên. Văn chính luận nhưng nhịp điệu dồn dập như trống trận.

• Cư trần lạc đạo phú

  居塵樂道賦

  Trần Nhân Tông · ~1300

  Một vị vua thắng giặc Nguyên rồi nhường ngôi đi tu, viết về việc sống giữa đời mà vẫn giữ đạo.

• Thiên đô chiếu

  Chiếu dời đô

  Lý Công Uẩn · 1010

  Tờ chiếu công bố việc dời đô về nơi nay là Hà Nội. Hai trăm mười bốn chữ mở đầu nghìn năm của một thành phố.

• Quốc tộ

  Vận nước

  Thiền sư Pháp Thuận · ~980

  Bốn câu đáp lời nhà vua hỏi vận nước dài ngắn ra sao. Có lẽ là bài thơ còn lại xưa nhất của một tác giả có tên.

• Cáo tật thị chúng

  Có bệnh bảo mọi người

  Thiền sư Mãn Giác · 1096

  Vị sư sắp mất ghi rằng hoa xuân rụng rồi lại nở, rồi đêm qua sân trước một nhành mai. Sáu câu.

• Thuật hoài

  Tỏ lòng

  Phạm Ngũ Lão · ~1300

  Vị tướng từng cầm ngang ngọn giáo chống quân Nguyên thú nhận vẫn thẹn khi nghe chuyện anh hùng thuở trước. Bốn câu.

• Bạch Đằng giang phú

  Phú sông Bạch Đằng

  Trương Hán Siêu · ~1340

  Người khách chèo thuyền trên khúc sông từng nhấn chìm hai cuộc xâm lăng, và được bảo rằng đất hiểm giúp thắng trận, nhưng đức mới giữ được nước.

• Đại Việt sử ký

  Lê Văn Hưu · 1272

  Bộ quốc sử Việt Nam đầu tiên, nay đã mất, nhưng được trích dẫn dày đặc trong bộ sử thay thế nó hai thế kỷ sau.

• Thiền uyển tập anh

  Khuyết danh · ~1337

  Tiểu sử hơn sáu mươi vị thiền sư, và là nguồn chính cho gần như mọi điều còn biết về Phật giáo Việt Nam trước năm 1400.

• Việt điện u linh tập

  Lý Tế Xuyên · 1329

  Hai mươi bảy vị thần hộ quốc được chép lại để triều đình có thể sắc phong. Thần thoại làm thành việc hành chính.

• Lĩnh Nam chích quái

  Trần Thế Pháp · ~1370

  Những chuyện lạ đất phương Nam, trong đó có Lạc Long Quân và Âu Cơ với trăm người con hoá thành dân tộc Việt.

Người Việt chế ra một hệ chữ riêng dựa trên chữ Hán để ghi tiếng nói của mình. Chữ Nôm khó học hơn chữ Hán — muốn đọc được nó thì trước hết phải biết chữ Hán — nhưng nó cho phép văn học lần đầu vang lên đúng giọng tiếng Việt.

• Quốc âm thi tập

  國音詩集

  Nguyễn Trãi · ~1440

  Tập thơ Nôm sớm nhất còn lại, của chính người viết Bình Ngô đại cáo. Ông làm quan lớn rồi bị tru di, thơ ông nói nhiều về việc muốn về vườn.

• Hồng Đức quốc âm thi tập

  洪德國音詩集

  Lê Thánh Tông và Tao đàn · ~1495

  Thơ Nôm do vua và hội thơ trong triều sáng tác — dấu hiệu cho thấy tiếng Việt đã được coi là xứng đáng với văn chương cung đình.

• Bình Ngô đại cáo

  Nguyễn Trãi · 1428

  Bài cáo tuyên bố thắng quân Minh, mở đầu bằng khẳng định Đại Việt có nền văn hiến riêng và đế vương riêng. Bản tuyên ngôn độc lập thứ hai của nước ta.

• Ức Trai thi tập

  Nguyễn Trãi · ~1440

  Tập thơ chữ Hán của cùng con người ấy, phần lớn viết sau khi ông lui khỏi triều đình — cái triều đình về sau tru di ba họ nhà ông.

• Lam Sơn thực lục

  Nguyễn Trãi (tương truyền) · 1432

  Bản ghi chính thức về mười năm khởi nghĩa, viết khi những người trong đó còn sống để mà phản bác.

• Nam ông mộng lục

  Hồ Nguyên Trừng · 1438

  Vị hoàng tử bị bắt, đang làm quan cho chính triều Minh đã lấy mất nước mình, chép lại những gì còn nhớ về quê nhà. Ký ức Việt viết nơi lưu đày.

• Đại Việt sử ký toàn thư

  Ngô Sĩ Liên · 1479

  Bộ sử đầy đủ, từ các vua Hùng trong truyền thuyết đến thế kỷ XV. Nguồn được dẫn nhiều nhất trong sử học Việt Nam.

• Thập giới cô hồn quốc ngữ văn

  Lê Thánh Tông · ~1490

  Một ông vua viết bằng chữ Nôm chứ không phải chữ Hán, gọi tên mười loại cô hồn. Văn học tiếng mẹ đẻ có phép của nhà vua.

• Truyền kỳ mạn lục

  Nguyễn Dữ · ~1547

  Hai mươi truyện ma quỷ thần tiên, trong đó người chịu oan thường là phụ nữ còn kẻ gây oan thường là quan lại.

• Bạch Vân quốc ngữ thi tập

  Nguyễn Bỉnh Khiêm · ~1570

  Thơ Nôm của bậc trí giả ai cũng đến hỏi mà không ai mời được, lập luận rằng nơi khôn ngoan là nơi vắng vẻ.

• Bạch Vân am thi tập

  Nguyễn Bỉnh Khiêm · ~1570

  Nửa chữ Hán của cùng khối tác phẩm ấy, và là nguồn của những lời sấm mà đời sau cứ đọc ra tương lai trong đó.

• Thiên Nam ngữ lục

  Khuyết danh · ~1700

  Tám nghìn câu quốc sử bằng thơ Nôm, để người không đọc được chữ Hán vẫn biết mình từ đâu tới.

Hai thế kỷ này sinh ra những tác phẩm mà người Việt vẫn thuộc lòng từng đoạn. Thể lục bát — sáu chữ rồi tám chữ, gieo vần cả ở giữa câu — cho phép kể một câu chuyện dài hàng nghìn câu mà vẫn nhớ được. Đó là lý do văn học Việt thời này sống trong trí nhớ tập thể chứ không chỉ trên giấy.

• Truyện Kiều

  傳翹 · Đoạn trường tân thanh

  Nguyễn Du · ~1820

  Tác phẩm trung tâm của văn học Việt Nam: 3.254 câu lục bát về một người con gái bán mình chuộc cha. Người ta bói Kiều, lẩy Kiều, và dẫn Kiều trong đối thoại hằng ngày.

• Chinh phụ ngâm

  征婦吟

  Đặng Trần Côn; bản Nôm Đoàn Thị Điểm · ~1740

  Lời người vợ có chồng ra trận. Nguyên tác chữ Hán, nhưng bản dịch Nôm mới là bản sống trong lòng người đọc.

• Thơ Hồ Xuân Hương

  胡春香詩

  Hồ Xuân Hương · ~1800

  Thơ Nôm hai nghĩa, vừa tả cảnh vật vừa nói chuyện phòng the, giễu đạo đức giả của giới nho sĩ. Một giọng nữ độc lập hiếm có trong văn học Á Đông thời ấy.

• Cung oán ngâm khúc

  Nguyễn Gia Thiều · ~1780

  Người cung nữ từng được sủng ái nay bị bỏ quên, nhận ra rằng cung cấm là cái bẫy còn nhan sắc là mồi.

• Văn tế thập loại chúng sinh

  Văn chiêu hồn

  Nguyễn Du · ~1815

  Bài văn tế cho mười loại người chết không ai khóc, từ tướng lĩnh đến kẻ ăn mày, được đặt ngang nhau trong cùng một bài.

• Lục Vân Tiên

  Nguyễn Đình Chiểu · ~1858

  Do một nhà thơ mù đọc miệng mà thành, rồi được hát khắp Nam Bộ suốt một thế kỷ. Đối trọng phương Nam của Truyện Kiều.

• Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc

  Nguyễn Đình Chiểu · 1861

  Tác phẩm Việt Nam đầu tiên đặt người nông dân vào vị trí anh hùng: những người cầm dao xông vào súng Pháp và thua.

• Thơ Nguyễn Khuyến

  Nguyễn Khuyến · ~1890

  Vị tam nguyên bỏ quan chứ không làm việc cho Pháp, về làng, rồi viết những bài thơ hay nhất từng có về một cái ao.

• Thơ Trần Tế Xương

  Thơ Tú Xương

  Trần Tế Xương · ~1900

  Tám lần hỏng thi rồi biến nỗi nhục thành tiếng cười, trong đó có bài nổi tiếng cảm ơn vợ đã nuôi mình.

• Hoàng Lê nhất thống chí

  Ngô gia văn phái · ~1800

  Cuốn tiểu thuyết lịch sử về sự sụp đổ của nhà Lê, do một dòng họ chứng kiến tận mắt viết ra mà không thống nhất được nên đứng về phía nào.

• Thượng kinh ký sự

  Lê Hữu Trác · 1783

  Vị danh y bậc nhất nước được vời lên kinh chữa bệnh cho thế tử, rồi lặng lẽ ghi lại xem chính triều đình đang bệnh nặng đến đâu.

• Vũ trung tuỳ bút

  Phạm Đình Hổ · ~1800

  Những ghi chép trong lúc mưa về trà, về thi cử, về ma, về giá cả. Bức tranh rõ nhất còn lại về đời sống thường ngày ở Thăng Long xưa.

• Truyền kỳ tân phả

  Đoàn Thị Điểm · ~1730

  Truyện truyền kỳ của một nữ sĩ, và khác thường ở chỗ nhân vật nữ được trao lý lẽ chứ không chỉ được trao số phận.

• Bích Câu kỳ ngộ

  Khuyết danh · ~1800

  Chàng thư sinh đất Thăng Long yêu người con gái bước ra từ bức tranh. Truyện thơ Nôm ở dạng mềm mại nhất.

• Nhị độ mai

  Khuyết danh · ~1800

  Một gia đình trung nghĩa bị gian thần hại, và cây mai nở hai lần để báo rằng bánh xe rồi sẽ quay. Được ưa chuộng suốt một thế kỷ.

Chữ quốc ngữ theo mẫu tự Latinh dễ học hơn chữ Nôm rất nhiều, và điều đó thay đổi tất cả: chỉ trong hai thế hệ, biết chữ thành chuyện phổ thông, báo chí bùng nổ, và thơ bỏ luật Đường để viết theo cảm xúc cá nhân.

• Thơ Xuân Diệu

  Thơ thơ · Gửi hương cho gió

  Xuân Diệu · 1938–1945

  Nhà thơ tiêu biểu nhất của Thơ mới. Giọng thơ gấp gáp, tham sống, chịu ảnh hưởng thơ Pháp mà vẫn rất Việt.

• Đây thôn Vĩ Dạ

  Hàn Mặc Tử · 1938

  Bài thơ viết khi tác giả đã mắc bệnh phong và sống tách biệt. Hình ảnh đẹp tới mức nhức nhối, và không ai chắc bài thơ nói về ai.

• Số đỏ

  Vũ Trọng Phụng · 1936

  Tiểu thuyết trào phúng về một gã lưu manh vô học leo lên đỉnh xã hội thuộc địa đang Âu hoá. Cay độc, buồn cười, và vẫn đúng.

• Chí Phèo

  Nam Cao · 1941

  Truyện ngắn về một người nông dân bị đẩy thành kẻ lưu manh rồi không còn đường quay lại làm người. Tên nhân vật đã thành một từ trong tiếng Việt.

• Thi nhân Việt Nam

  Hoài Thanh và Hoài Chân · 1942

  Tuyển tập quyết định ai là ai trong phong trào Thơ Mới, và đến nay vẫn là lý do ta đọc đúng những nhà thơ ấy của thập niên ấy.

• Lỡ bước sang ngang

  Nguyễn Bính · 1940

  Thơ Mới mà vẫn giữ được làng quê: thể lục bát, người chị đi lấy chồng xa, và không vay mượn Tây như các bạn thơ cùng thời.

• Điêu tàn

  Chế Lan Viên · 1937

  Chàng trai mười bảy tuổi mượn giọng vương quốc Chăm đã mất, lấp đầy tập thơ đầu tay bằng tháp, sọ người và máu.

• Lửa thiêng

  Huy Cận · 1940

  Nỗi buồn được trao cho một phong cảnh: sông dài, trời rộng, và cảm giác mình rất nhỏ, bằng thứ tiếng Việt giàu nhạc nhất thời ấy.

• Tiếng thu

  Lưu Trọng Lư · 1939

  Những bài thơ ngắn và lặng, dựng trên câu hỏi về con nai vàng đạp trên lá vàng khô. Gần như học sinh Việt Nam nào cũng gặp.

• Nhật ký trong tù

  Hồ Chí Minh · 1943

  Hơn một trăm ba mươi bài tứ tuyệt chữ Hán viết trong nhà lao Trung Quốc, phần lớn về chuyện đói, rét và bị giải đi hết ngục này sang ngục khác.

• Tố Tâm

  Hoàng Ngọc Phách · 1925

  Thường được coi là tiểu thuyết hiện đại Việt Nam đầu tiên: đôi trẻ yêu nhau, thua không phải vì kẻ ác mà vì kỳ vọng của chính gia đình mình.

• Đoạn tuyệt

  Nhất Linh · 1935

  Người vợ trẻ đưa gia đình cũ ra toà và thắng. Tự Lực văn đoàn trình bày lập luận của mình dưới dạng một cuốn tiểu thuyết.

• Nửa chừng xuân

  Khái Hưng · 1934

  Vẫn lập luận ấy nhưng kể dịu hơn: người phụ nữ từ chối làm lẽ, và trả giá cho lời từ chối ấy suốt phần đời còn lại.

• Gió đầu mùa

  Thạch Lam · 1937

  Những truyện ngắn gần như không có chuyện gì xảy ra: một buổi sáng lạnh, một chiếc áo cho đi, một chuyến tàu chạy qua ga huyện tối.

• Vang bóng một thời

  Nguyễn Tuân · 1940

  Chân dung những người làm một việc xưa cho thật tuyệt: uống trà, chém đầu, viết chữ — đúng lúc cái thế giới ấy đang mất đi.

• Tắt đèn

  Ngô Tất Tố · 1937

  Người đàn bà nhà quê bán chó, rồi bán con, để nộp suất sưu. Bản cáo trạng rõ ràng nhất về làng quê thuộc địa trong văn xuôi Việt Nam.

• Bước đường cùng

  Nguyễn Công Hoan · 1938

  Người nông dân bị lãi mẹ đẻ lãi con làm cho khánh kiệt, chứ không phải vì một tai hoạ nào. Chính quyền thuộc địa cấm chỉ sau vài tháng.

• Dế Mèn phiêu lưu ký

  Tô Hoài · 1941

  Chú dế mới lớn học bài học bớt kiêu ngạo rồi đi dọc đất nước. Được dịch ra hàng chục thứ tiếng, và vẫn là cuốn sách đầu tiên của mọi đứa trẻ.

Ba mươi năm chiến tranh liên tục để lại một nền văn học phần lớn phục vụ kháng chiến, nhưng những gì còn đọng lại tới hôm nay thường là các bài thơ giữ được cái riêng tư giữa cái tập thể.

• Tây Tiến

  Quang Dũng · 1948

  Bài thơ về một đoàn quân đi qua núi rừng Tây Bắc. Vừa hào hùng vừa buồn, và có thời từng bị phê phán vì quá lãng mạn.

• Việt Bắc

  Tố Hữu · 1954

  Trường ca viết theo lối lục bát và đối đáp dân ca, về cuộc chia tay giữa cán bộ kháng chiến và người dân vùng núi.

• Đất nước

  Nguyễn Đình Thi · 1955

  Một sáng mùa thu Hà Nội hoá thành cả một đất nước đứng dậy. Viết rải trong bảy năm, nên giọng thơ đổi hẳn ở nửa sau.

• Sóng

  Xuân Quỳnh · 1967

  Bài thơ tình viết giữa chiến tranh, trong đó người phụ nữ nói ra điều mình muốn mà không xin phép ai.

• Bài thơ về tiểu đội xe không kính

  Phạm Tiến Duật · 1969

  Những người lái xe trên đường Trường Sơn đùa về cái kính chắn gió không còn nữa. Thơ chiến tranh viết bằng lời nói thường.

• Dáng đứng Việt Nam

  Lê Anh Xuân · 1968

  Người lính hy sinh trong tư thế đứng trên đường băng và không để lại tên. Nhà thơ ngã xuống vài tháng sau khi viết bài này.

• Đất nước đứng lên

  Nguyên Ngọc · 1955

  Một làng Ba Na ở Tây Nguyên đánh Pháp. Một trong số ít tác phẩm thời ấy đặt người dân tộc thiểu số vào vị trí trung tâm.

• Rừng xà nu

  Nguyễn Trung Thành · 1965

  Cánh rừng cứ mọc lại dù bị pháo bao nhiêu lần, dùng làm hình ảnh cho một ngôi làng cũng như thế.

• Vợ nhặt

  Kim Lân · 1962

  Giữa nạn đói năm 1945, một người đàn ông nhặt được vợ với giá bốn bát bánh đúc, mà truyện lại vẫn nói về hy vọng.

• Vợ chồng A Phủ

  Tô Hoài · 1952

  Người phụ nữ H'Mông bị bắt làm con dâu gạt nợ ở vùng cao Tây Bắc cuối cùng cắt một sợi dây. Truyện ngắn được đưa vào tuyển tập nhiều nhất nước.

• Người mẹ cầm súng

  Nguyễn Thi · 1965

  Người phụ nữ miền Nam có sáu con cầm súng. Viết từ những buổi phỏng vấn, và tác giả hy sinh trong Mậu Thân ba năm sau đó.

• Dấu chân người lính

  Nguyễn Minh Châu · 1972

  Tiểu thuyết về một chiến dịch, của nhà văn mà suốt thập niên sau đó lặng lẽ tháo dỡ mọi điều cuốn này coi là hiển nhiên.

• Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm

  Đặng Thuỳ Trâm · 1970

  Nhật ký của nữ bác sĩ trẻ, được một sĩ quan Mỹ lấy từ thi thể chị và giữ suốt ba mươi lăm năm trước khi trao lại cho gia đình.

• Tôi không còn cô độc

  Thanh Tâm Tuyền · 1956

  Thơ tự do từ Sài Gòn, dứt hẳn với vần và nhịp. Tiền phong của miền Nam, và suốt mấy chục năm không in được ở miền Bắc.

• Vòng tay học trò

  Nguyễn Thị Hoàng · 1966

  Cô giáo ở Đà Lạt yêu học trò của mình. Một vụ tai tiếng ở miền Nam khi mới ra, rồi gần năm mươi năm không được tái bản.

Sau Đổi mới, văn học được phép nói về chiến tranh theo cách khác: không phải chiến thắng mà là cái giá. Cùng lúc, một dòng văn học tiếng Việt hải ngoại lớn dần ở Mỹ, Pháp và Úc.

• Nỗi buồn chiến tranh

  Thân phận của tình yêu

  Bảo Ninh · 1990

  Tiểu thuyết về chiến tranh nhìn từ phía người thắng trận mà không hề có giọng chiến thắng. Từng bị thu hồi một thời gian, nay là tác phẩm Việt Nam được dịch nhiều nhất.

• Tướng về hưu

  Nguyễn Huy Thiệp · 1987

  Truyện ngắn mở đầu cho văn học Đổi mới: một vị tướng về hưu không còn hiểu nổi cái gia đình và cái xã hội mà ông đã chiến đấu để bảo vệ.

• Cánh đồng bất tận

  Nguyễn Ngọc Tư · 2005

  Truyện vừa đặt ở miền Tây sông nước, viết bằng giọng Nam Bộ. Tiếng nói mạnh mẽ nhất của văn học Việt Nam thế kỷ hai mươi mốt.

• Thời xa vắng

  Lê Lựu · 1986

  Người đàn ông sống nửa đời đầu yêu cái người ta bảo phải yêu, nửa đời sau thèm cái không thể có. Đổi Mới trong văn chương bắt đầu từ đây.

• Mùa lá rụng trong vườn

  Ma Văn Kháng · 1985

  Một gia đình Hà Nội sau chiến tranh, rạn vỡ dần khi kinh tế thị trường tới. Cuốn sách nhận ra sự đổi thay trước khi chính sách kịp gọi tên.

• Chiếc thuyền ngoài xa

  Nguyễn Minh Châu · 1987

  Người nhiếp ảnh chụp được bức ảnh đẹp về con thuyền lúc rạng đông, rồi chứng kiến gia đình trên thuyền đánh nhau. Nghệ thuật và đời thực, gói trong hai mươi trang.

• Thiên sứ

  Phạm Thị Hoài · 1988

  Cô bé quyết định ngừng lớn ở tuổi mười bốn và ngắm Hà Nội qua ô cửa sổ. Bị cấm trong nước, được dịch rộng rãi ở ngoài.

• Bến không chồng

  Dương Hướng · 1990

  Một làng Bắc Bộ nơi đàn ông không trở về, và những người đàn bà ở lại già đi quanh khoảng trống ấy.

• Mảnh đất lắm người nhiều ma

  Nguyễn Khắc Trường · 1990

  Hai dòng họ tranh nhau một làng, lấy chi bộ làm vũ khí. Chính trị nông thôn viết dưới dạng chuyện ma.

• Người sót lại của Rừng Cười

  Võ Thị Hảo · 1991

  Năm cô gái trẻ giữ một kho quân nhu giữa rừng, và chỉ một người trở ra. Chiến tranh đã làm gì với phụ nữ, nói ra không tô vẽ.

• Sông Côn mùa lũ

  Nguyễn Mộng Giác · 1990

  Hai nghìn trang về phong trào Tây Sơn, viết ở California bởi một người ra đi năm 1981. Cuốn tiểu thuyết lớn của người Việt hải ngoại.

• Ánh trăng

  Nguyễn Duy · 1984

  Người đàn ông trong căn hộ thành phố gặp lại vầng trăng lúc mất điện, và thấy xấu hổ vì đã quên. Bốn khổ ngắn về việc quên đi chiến tranh.

• Cơ hội của Chúa

  Nguyễn Việt Hà · 1999

  Hà Nội những năm 1990: người trẻ có bằng cấp, không có việc nào đáng làm, và rất nhiều bia. Cuốn tiểu thuyết đầu tiên của kinh tế thị trường.

• Đi tìm nhân vật

  Tạ Duy Anh · 2002

  Người đàn ông đọc trên báo về một thằng bé bị giết rồi đi tìm nó, và hoá ra là đi tìm chính mình. Bị thu hồi ít lâu sau khi phát hành.

• Tuổi thơ dữ dội

  Phùng Quán · 1988

  Những thiếu niên trinh sát trong kháng chiến ở Huế, viết ròng rã mười tám năm bởi một tác giả bị cấm gần suốt thời gian ấy.

• Mắt biếc

  Nguyễn Nhật Ánh · 1990

  Chàng trai yêu cô gái cùng làng cả một đời mà chưa lần nào nói cho ra lời. Bao nhiêu thế hệ thiếu niên Việt Nam đã khóc vì cuốn này.

• Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ

  Nguyễn Nhật Ánh · 2008

  Người lớn nhớ lại hồi tám tuổi, cùng ba đứa bạn quyết định gọi lại tên mọi thứ trên đời. Đoạt giải văn học ASEAN.

• Sông

  Nguyễn Ngọc Tư · 2012

  Ba con người đi dọc một dòng sông miền Tây có thể không có thật, mỗi người chạy trốn một điều họ không chịu gọi tên.

Một thập niên chưa khép lại thì chưa thể có danh sách kinh điển, và nói thẳng điều đó thì thành thật hơn là trình bày một danh sách tạm thời như thể nó đã chắc chắn. Những cuốn dưới đây được chọn vì có bằng chứng — giải thưởng lớn, lượng người đọc rộng, hoặc được dịch ra nhiều thứ tiếng.

• Biên sử nước

  Nguyễn Ngọc Tư · 2020

  Tiểu thuyết về nước, về đồng bằng đang mặn hoá, viết bằng thứ văn rời rạc có chủ ý.

• Từ Dụ thái hậu

  Trần Thùy Mai · 2019

  Tiểu thuyết lịch sử về hậu cung triều Nguyễn, giải thưởng Hội Nhà văn 2020. Dày và rất được đọc.

• Một ví dụ xoàng

  Nguyễn Bình Phương · 2021

  Một vụ án tử hình được dựng lại từ những mảnh người ta còn nhớ. Giải thưởng Hội Nhà văn 2021 và giải Văn học ASEAN năm sau đó.

• Từ giờ thứ sáu đến giờ thứ chín

  Nguyễn Một · 2023

  Chàng trai trốn quân dịch ở miền Nam trước 1975, và một chuyện tình bị ngày kết thúc chiến tranh cắt ngang. Giải thưởng Hội Nhà văn 2023.

• Tuyệt không dấu vết

  Nguyễn Việt Hà · 2023

  Người đàn ông đi tìm một kẻ đã biến mất khỏi Hà Nội, trong cuốn sách quan tâm đến thành phố hơn là đến lời giải. Giải thưởng Hội Nhà văn 2023.

• Một mùa hè dưới bóng cây

  Nguyễn Tham Thiện Kế · 2023

  Tập truyện ngắn vùng trung du, viết bằng những câu dài thong thả. Giải thưởng văn xuôi Hội Nhà văn 2023.

• Nhân sinh kép: Sống hai cuộc đời

  Đức Anh · 2023

  Tiểu thuyết giả tưởng về những người mang hai ý thức trong một thân xác. Giải Tác giả trẻ của Hội Nhà văn năm 2023.

• Đi trốn

  Bình Ca · 2020

  Năm đứa trẻ đi sơ tán thời bom đạn bỏ trốn vào một hệ thống hang động và có một cuộc phiêu lưu. Chiến tranh nhìn từ tầm mắt trẻ con.

• Bửu Sơn Kỳ Hương

  Lý Lan · 2022

  Một trăm năm của một gia đình miền Tây, nhìn qua một phong trào tôn giáo sinh ra giữa đồng bưng. Của chính nhà văn đã dịch Harry Potter sang tiếng Việt.

• Mùa hè không tên

  Nguyễn Nhật Ánh · 2023

  Lại một tuổi thơ làng quê từ nhà văn bán chạy nhất Việt Nam: một mùa hè, một nhóm bạn, và cái kết của việc còn là trẻ con.