Một câu hỏi tâm lý học tiết lộ về tâm lý con người và biến đổi khí hậu

Bài báo này nằm trong tạp chí National Geographic xuất bản tháng 6.2018, là 1 trong những bài báo dạy mình chính xác những gì mình học được từ bộ phim tài liệu “Honeyland 2019”: thế giới tồn tại 2 kiểu người và câu trả lời cho phát triển bền vững.

Bài báo nói về 1 câu hỏi tâm lý học rất thông minh có thể tiết lộ sự thật về những lựa chọn về sử dụng tài nguyên dẫn tới những tác động tiêu cực cho trái đất hiện tại. Mình xin dịch 1 phần bài báo (với sự trợ giúp của Google dịch) tại đây nhé ạ:

“Tôi dạy các khóa tâm lý học đại học tại Đại học Maryland và các lớp học của tôi thu hút sinh viên có nhiều sở thích khác nhau. Nhưng tất cả đều vui vẻ khi tôi đặt ra câu hỏi này: Các em muốn có thêm 2 điểm hay 6 điểm tín chỉ bổ sung trong bài luận cuối kỳ của mình?

“Tôi nói với các sinh viên của mình rằng việc tặng thêm điểm là một phần của bài tập minh họa mối liên kết giữa các lựa chọn mà các cá nhân đưa ra trong cộng đồng. Tôi giải thích rằng bài tập này được lấy cảm hứng từ nhà sinh thái học Garrett Hardin và một bài phát biểu mà ông đã đưa ra vào mùa hè cách đây 50 năm, mô tả cái mà ông gọi là “Cha chung không ai khóc (the tragedy of the commons)”. Hardin cho rằng khi nhiều cá nhân hành động vì lợi ích của bản thân mà không quan tâm đến cộng đồng, hậu quả có thể rất thảm khốc. Hardin đã sử dụng quy ước thế kỷ 19 về “đồng cỏ”—một đồng cỏ chăn thả gia súc mà dân làng chia sẻ—để cảnh báo việc khai thác quá mức tài nguyên của cộng đồng.

“Tôi hy vọng rằng học sinh của mình sẽ hiểu được mối liên hệ giữa bài tập này và ý tưởng của Hardin cùng những vấn đề cấp bách nhất của hành tinh chúng ta (bao gồm cả biến đổi khí hậu). Tôi cho phép các em lựa chọn giữa 2 điểm hoặc 6 điểm tín chỉ bổ sung—với 1 quy ước. Tôi quy ước rằng nếu hơn 10% số học sinh trong lớp chọn 6 điểm thì không ai được điểm nào. Điểm bổ sung này trên thực tế có thể được so sánh với nước, nhiên liệu, đồng cỏ chăn thả (theo phân tích của Hardin) hoặc bất kỳ tài nguyên thiên nhiên nào.

“Theo một số lý thuyết kinh tế thị trường tự do, nếu mọi người đều phấn đấu vì lợi ích cá nhân tối đa thì xã hội sẽ phát triển mạnh mẽ. Theo logic này, lựa chọn hợp lý của học sinh sẽ là chọn 6 điểm, cũng giống như lựa chọn hợp lý của người chăn cừu là sử dụng càng nhiều đồng cỏ chăn thả càng tốt. Và những người tối đa hóa tiêu dùng cá nhân không tham lam – họ là những chiến lược gia.

“Nhưng khi quá nhiều người chọn cách này, nguồn tài nguyên chung sẽ bị vắt kiệt và xã hội sẽ rơi vào tình trạng khai thác quá mức, thiếu nước và biến đổi khí hậu.

“Một giải pháp khả thi có vẻ đơn giản: Nếu mọi người chỉ cần tiết chế mức tiêu dùng của mình thì chúng ta sẽ có được sự bền vững. Như nhiều học sinh của tôi nói, “Nếu mọi người chọn 2 điểm, tất cả chúng ta sẽ nhận được điểm.”

“Thế nhưng trong tám năm đầu tiên tôi áp dụng bài tập này, chỉ có một lớp—trong số rất nhiều lớp tôi dạy—ở dưới ngưỡng 10%. Tất cả các lớp khác đều thất bại.”

Tác giả sau đó có thay đổi câu hỏi 1 chút cho những kỳ học sau, 1 bước chuyển rất thông minh, mọi người có thể đọc đầy đủ ở đây:

https://www.nationalgeographic.com/magazine/article/embark-essay-tragedy-of-the-commons-greed-common-good