ABC · Học tiếng Anh

Tiếng Anh, dễ học hơn bao giờ hết

Tất cả nội dung trên Mài Sắt Mindset về học tiếng Anh được tập hợp tại một nơi — ngữ âm và chính tả, hướng dẫn từng bước, các lớp học, cùng khoa học về đọc hiểu, từ vựng và sự trôi chảy.

Mở hướng dẫn tiếng Anh Xem lớp học
Bắt đầu tại đây

Hướng dẫn toàn diện về tiếng Anh sẽ giúp bạn nắm bắt ngữ âm, chính tả và các nền tảng của ngôn ngữ này — với một lộ trình rõ ràng cho những tuần đầu tiên và các lỗi sai phổ biến cần tránh.

Mở hướng dẫn tiếng Anh
Thẻ ghi nhớ Các bộ thẻ học — mở một thư mục để ôn tập thẻ. 13
Vocabulary · Sơ cấp (Elementary) 400 thẻ Vocabulary · Trung cấp (Intermediate) 400 thẻ Vocabulary · Cao cấp (Advanced) 400 thẻ Grammar · Sơ cấp (Elementary) 200 thẻ Grammar · Trung cấp (Intermediate) 200 thẻ Grammar · Cao cấp (Advanced) 200 thẻ Lỗi thường gặp · Ngữ pháp cao cấp (Common mistakes, advanced grammar) 204 thẻ Gốc từ · Word roots & origins 328 thẻ IELTS 6.5 · Chiến lược theo kỹ năng 105 thẻ IELTS 7.5 · Chiến lược theo kỹ năng 101 thẻ IELTS 8.5–9.0 · Chiến lược theo kỹ năng 105 thẻ Cụm từ mẫu IELTS Writing · Writing phrase bank 213 thẻ Cụm từ mẫu IELTS Speaking · Speaking phrase bank 218 thẻ
Các giai đoạn văn học và các tác phẩm văn học tiêu biểu

Văn học của một ngôn ngữ không bó gọn trong một quốc gia. Mỗi giai đoạn dưới đây ghi rõ những vùng đất nơi thứ tiếng ấy là tiếng mẹ đẻ, kèm vài tác phẩm đứng được cho cả thời kỳ.

700–1500 Tiếng Anh cổ và trung đại Anh, và các vương quốc Anglo-Saxon

Tiếng Anh cổ khác tiếng Anh hôm nay tới mức phải học như ngoại ngữ. Sau cuộc chinh phục của người Norman năm 1066, tiếng Pháp tràn vào và tiếng Anh mất phần lớn hệ biến cách — đó là lý do tiếng Anh ngày nay có ngữ pháp đơn giản nhưng từ vựng gấp đôi bình thường.

  • Beowulf

    Anonymous · c. 900

    Anh hùng ca tiếng Anh cổ về một người diệt quái vật rồi chết vì con rồng. Chỉ còn duy nhất một bản chép tay, từng suýt cháy rụi năm 1731.

  • The Canterbury Tales

    Geoffrey Chaucer · c. 1400

    Ba mươi người hành hương kể chuyện trên đường. Chaucer viết bằng tiếng Anh chứ không phải tiếng Pháp hay Latin, và điều đó quyết định số phận của cả nền văn học.

  • Sir Gawain and the Green Knight

    Anonymous · c. 1400

    Một hiệp sĩ nhận lời chơi một trò mà một năm sau anh phải để người lạ chặt đầu mình. Thơ điệp âm ở dạng chặt chẽ nhất.

  • Piers Plowman

    William Langland · c. 1380

    Một giấc mộng khởi đầu như ngụ ngôn tôn giáo rồi thành đòn công kích địa chủ, luật sư và giáo hội. Được trích dẫn trong cuộc nổi dậy năm 1381.

  • The Book of Margery Kempe

    Margery Kempe · c. 1438

    Cuốn tự truyện đầu tiên bằng tiếng Anh, do một bà chủ lò bia mẹ của mười bốn người con đọc cho chép, vì bà không biết viết, và hay khóc lớn trong nhà thờ.

  • Revelations of Divine Love

    Julian of Norwich · c. 1395

    Cuốn sách tiếng Anh sớm nhất còn lại do một phụ nữ viết, của một nữ tu ẩn cư sống hàng chục năm trong một căn phòng và kết luận rằng rồi mọi sự sẽ tốt lành.

  • Le Morte d'Arthur

    Sir Thomas Malory · 1485

    Các truyền thuyết về vua Arthur gom lại thành một cuốn, phần lớn viết trong tù. Mọi vua Arthur về sau đều đi qua cuốn này.

  • The Dream of the Rood

    Anonymous · c. 750

    Chính cây thánh giá lên tiếng, kể lại cuộc đóng đinh như một trận đánh mà nó buộc phải dự phần. Một phần bài thơ được khắc trên một tảng đá ở Scotland.

  • The Wanderer

    Anonymous · c. 900

    Người sống lâu hơn cả chủ tướng và bằng hữu của mình hỏi ngựa đâu, người cưỡi ngựa đâu. Tiếng Anh cổ ở chỗ ảm đạm nhất và hay nhất.

  • The Owl and the Nightingale

    Anonymous · c. 1200

    Hai con chim cãi nhau dài dòng xem con nào có ích hơn. Bài thơ hài lớn đầu tiên của tiếng Anh, và đến nay vẫn buồn cười.

1500–1674 Phục hưng Anh Anh dưới triều Elizabeth và Stuart

Khoảng bảy mươi năm sinh ra phần lớn những gì người ta nghĩ tới khi nghe hai chữ văn học Anh. Sân khấu là phương tiện đại chúng của thời ấy, và nó viết cho cả người mù chữ đứng dưới sân lẫn quý tộc ngồi trên.

  • Hamlet

    William Shakespeare · c. 1601

    Vở kịch được diễn và bàn luận nhiều nhất từng viết. Shakespeare đưa vào tiếng Anh hàng nghìn cách nói mà người ta dùng hằng ngày mà không biết nguồn.

  • Paradise Lost

    John Milton · 1667

    Trường ca về sự sa ngã, viết khi tác giả đã mù hẳn và phải đọc cho người khác chép. Nhân vật Satan hấp dẫn tới mức gây tranh cãi suốt ba thế kỷ.

  • King Lear

    William Shakespeare · c. 1606

    Ông vua già chia vương quốc bằng cách bắt các con gái nói xem chúng yêu mình bao nhiêu. Suốt 150 năm vở này được diễn với kết có hậu vì khán giả không chịu nổi cái kết thật.

  • Sonnets

    William Shakespeare · 1609

    Một trăm năm mươi tư bài thơ, phần lớn viết cho một chàng trai trẻ, in theo trình tự mà không ai chắc là do tác giả chọn.

  • Doctor Faustus

    Christopher Marlowe · c. 1592

    Một học giả bán linh hồn lấy hai mươi bốn năm tri thức và quyền lực, rồi phần lớn thời gian ấy dùng để chơi khăm. Thơ không vần trước khi Shakespeare làm chủ nó.

  • The Faerie Queene

    Edmund Spenser · 1590 · 1596

    Trường ca ngụ ngôn đồ sộ viết bằng khổ thơ sáng tạo riêng cho nó, một phần để tán tụng Elizabeth I và một phần để biện minh cho người Anh ở Ireland.

  • Utopia

    Thomas More · 1516

    Một hòn đảo không có tư hữu, do một người về sau bị chém đầu vì không chịu khuất phục mô tả. Cuốn sách đã tặng từ không tưởng cho mọi ngôn ngữ.

  • Essays

    Francis Bacon · 1597–1625

    Những bài ngắn về hôn nhân, vườn tược, tham vọng và báo thù, viết bằng những câu cô đọng đến mức phân nửa trở thành ngạn ngữ.

  • The Duchess of Malfi

    John Webster · 1614

    Bà goá cưới người quản gia của mình và bị các anh trai huỷ diệt vì chuyện đó. Bi kịch báo thù đen tối nhất, và có những lời trăng trối hay nhất.

  • Holy Sonnets

    John Donne · 1633

    Những bài thơ cãi lý với Chúa bằng giọng của người cãi nhau với chủ nhà, của một mục sư từng viết thơ nhục cảm bậc nhất thế kỷ.

  • The King James Bible

    Committee of translators · 1611

    Năm mươi tư học giả làm việc theo tiểu ban đã tạo ra áng văn xuôi Anh ngữ có ảnh hưởng nhất từng có, phần lớn nhờ giữ lại những gì William Tyndale đã làm trước đó.

  • Volpone

    Ben Jonson · 1606

    Một người giàu giả vờ sắp chết để đám khách tham lam mang quà đến. Hài kịch không có lấy một nhân vật dễ mến.

1700–1837 Tiểu thuyết ra đời, và Lãng mạn Anh, Scotland, Ireland

Tầng lớp trung lưu biết chữ tạo ra thị trường cho một thể loại mới: tiểu thuyết văn xuôi kể chuyện người thường. Cùng lúc, thơ quay lưng với lý trí thế kỷ Ánh sáng để nói về cảm xúc, thiên nhiên và cá nhân.

  • Gulliver's Travels

    Jonathan Swift · 1726

    Người Ireland viết một cuốn sách bị đọc nhầm thành truyện thiếu nhi suốt ba trăm năm. Thật ra là văn châm biếm cay nghiệt về chính trị và con người.

  • Pride and Prejudice

    Jane Austen · 1813

    Austen phát minh ra kỹ thuật kể chuyện luồn vào ý nghĩ nhân vật mà vẫn ở ngôi thứ ba — thứ mà gần như mọi tiểu thuyết sau này đều dùng.

  • Songs of Innocence and of Experience

    William Blake · 1794

    Thơ in kèm tranh khắc do chính tác giả làm ra từng bản. Ngôn ngữ đơn giản như đồng dao, ý tưởng thì hoàn toàn không.

  • Robinson Crusoe

    Daniel Defoe · 1719

    Người đắm tàu ghi sổ mọi thứ mình có và mọi việc mình làm. Thường được gọi là tiểu thuyết Anh đầu tiên, và đọc lên như một cuốn sổ cái.

  • Clarissa

    Samuel Richardson · 1748

    Một triệu chữ thư từ, trong đó một thiếu nữ bị huỷ hoại dần bởi kẻ không chấp nhận lời từ chối. Có lẽ là cuốn tiểu thuyết dài nhất tiếng Anh.

  • Tom Jones

    Henry Fielding · 1749

    Một đứa trẻ bị bỏ rơi đi khắp nước Anh và phạm gần như mọi sai lầm có thể phạm. Tiểu thuyết phát hiện ra rằng mình được phép hài hước.

  • The Life and Opinions of Tristram Shandy

    Laurence Sterne · 1759–1767

    Người kể mất ba tập mới ra đời được, và đưa vào sách một trang đen, một trang trắng cùng sơ đồ cốt truyện. Văn chương thể nghiệm, từ năm 1759.

  • A Vindication of the Rights of Woman

    Mary Wollstonecraft · 1792

    Lập luận rằng phụ nữ có vẻ ngu ngơ vì được giáo dục để như thế, đưa ra hai năm sau khi người Pháp tuyên bố nhân quyền và quên mất một nửa nhân loại.

  • Lyrical Ballads

    William Wordsworth and S. T. Coleridge · 1798

    Hai người bạn quyết định rằng thơ nên dùng thứ ngôn ngữ người ta thật sự nói. Chủ nghĩa lãng mạn Anh bắt đầu vào ngày tập này ra mắt.

  • Frankenstein

    Mary Shelley · 1818

    Viết năm mười tám tuổi sau một cuộc thi kể chuyện ma trong kỳ nghỉ mưa. Cuốn tiểu thuyết khoa học viễn tưởng đầu tiên, và kẻ đọc sách chính là con quái vật.

  • Ode to a Nightingale

    John Keats · 1819

    Tám khổ thơ viết trong một buổi sáng ngoài vườn, bởi người đã nhìn em trai chết vì lao và chính mình cũng chết vì lao năm hai mươi lăm tuổi.

  • Don Juan

    Lord Byron · 1819–1824

    Mười sáu nghìn câu trường ca trào phúng, trong đó gã quyến rũ trứ danh phần lớn lại là kẻ bị quyến rũ. Bỏ dở vì tác giả sang Hy Lạp chiến đấu rồi chết ở đó.

  • Waverley

    Sir Walter Scott · 1814

    Một sĩ quan Anh bị cuốn vào cuộc nổi dậy Jacobite năm 1745. Cuốn sách khai sinh thể loại tiểu thuyết lịch sử, và biến Scotland thành xứ lãng mạn.

  • Confessions of an English Opium-Eater

    Thomas De Quincey · 1821

    Hồi ký nghiện ngập hiện đại đầu tiên, và cũng là áng văn xuôi Anh đầu tiên cố ghi lại cảm giác thật sự bên trong một giấc mơ.

1837–1901 Thời Victoria Anh và đế quốc Anh

Công nghiệp hoá tạo ra thành phố, nghèo đói đô thị và độc giả đông đảo. Tiểu thuyết đăng nhiều kỳ trên báo, nên nó phải hồi hộp — và cũng nhờ vậy nó tới được tay người lao động.

  • Great Expectations

    Charles Dickens · 1861

    Dickens là nhà văn nổi tiếng nhất thế giới lúc sinh thời, và ông dùng danh tiếng ấy để bắt nước Anh nhìn vào tầng lớp nghèo của chính mình.

  • Middlemarch

    George Eliot · 1872

    Mary Ann Evans dùng bút danh nam để được đọc nghiêm túc. Cuốn sách này thường được gọi là tiểu thuyết Anh vĩ đại nhất.

  • Wuthering Heights

    Emily Brontë · 1847

    Cuốn tiểu thuyết duy nhất của tác giả, viết ở một xứ đồng hoang Yorkshire hẻo lánh, và tàn nhẫn hơn hẳn mọi thứ cùng thời.

  • Jane Eyre

    Charlotte Brontë · 1847

    Cô gia sư đòi được đối xử ngang hàng, trong cuốn tiểu thuyết Anh đầu tiên để một phụ nữ không xinh đẹp tự kể chuyện mình và thắng.

  • Bleak House

    Charles Dickens · 1853

    Một vụ kiện kéo dài đến mức nuốt trọn chính khối tài sản đang tranh chấp. Hai người kể, một người kể ở thì hiện tại, điều hầu như không ai làm thời ấy.

  • Vanity Fair

    William Makepeace Thackeray · 1848

    Có phụ đề tiểu thuyết không có anh hùng, và đúng là như vậy. Becky Sharp leo lên xã hội thượng lưu chỉ bằng sự gan lì.

  • North and South

    Elizabeth Gaskell · 1855

    Con gái một mục sư miền Nam chuyển tới thị trấn nhà máy và buộc phải nghĩ xem mình nghĩ gì về các cuộc đình công. Tiểu thuyết công nghiệp ở dạng công bằng nhất.

  • Tess of the d'Urbervilles

    Thomas Hardy · 1891

    Phụ đề một người đàn bà trong trắng, và chính điều đó khiến độc giả nổi giận. Giới phê bình phản ứng gay gắt đến mức tác giả bỏ hẳn tiểu thuyết.

  • Alice's Adventures in Wonderland

    Lewis Carroll · 1865

    Được nghĩ ra trên một chuyến thuyền để kể cho một cô bé mười tuổi có thật, và là cuốn sách thiếu nhi tiếng Anh đầu tiên không có lấy một bài học đạo đức.

  • The Picture of Dorian Gray

    Oscar Wilde · 1890

    Bức chân dung già đi trong khi người trong tranh thì không. Nhà xuất bản cắt bỏ rất nhiều vì cho là dâm ô, và cuốn sách về sau bị dùng làm chứng cứ tại phiên toà xử tác giả.

  • The Importance of Being Earnest

    Oscar Wilde · 1895

    Hai người đàn ông bịa ra họ hàng tưởng tượng để thoái thác các buổi hẹn. Có lẽ là vở kịch tiếng Anh dày đặc câu đáng trích nhất.

  • The Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde

    Robert Louis Stevenson · 1886

    Viết trong ba ngày, đốt đi, rồi viết lại trong ba ngày nữa. Hai cái tên trở thành cách nói tắt chuẩn mực trong tiếng Anh về một con người phân đôi.

  • Dracula

    Bram Stoker · 1897

    Kể hoàn toàn bằng thư từ, nhật ký, điện tín và mẩu báo cắt. Tiểu thuyết kinh dị lắp ghép từ những công nghệ mới nhất đương thời.

  • In Memoriam A.H.H.

    Alfred, Lord Tennyson · 1850

    Mười bảy năm tiếc thương một người bạn mất năm hai mươi hai tuổi, và là bài thơ nơi đức tin Victoria vật lộn thấy rõ với ngành địa chất mới.

1900–1945 Hiện đại chủ nghĩa Anh, Ireland, và người Mỹ sống ở châu Âu

Sau Thế chiến thứ nhất, hình thức tiểu thuyết thế kỷ mười chín trông không còn đủ để nói về thế giới nữa. Các nhà văn phá vỡ trật tự thời gian, viết dòng ý thức, và buộc người đọc phải tự lắp lại câu chuyện.

  • Ulysses

    James Joyce · 1922

    Ireland. Một ngày ở Dublin, kể bằng đủ mọi giọng văn có thể nghĩ ra. Bị cấm vì tục tĩu ở cả Anh lẫn Mỹ trong hơn một thập niên.

  • Mrs Dalloway

    Virginia Woolf · 1925

    Cũng là một ngày, ở London. Woolf để ý nghĩ trượt từ người này sang người khác giữa câu, và tạo ra một cách viết về nội tâm mà trước đó chưa ai làm.

  • The Waste Land

    T. S. Eliot · 1922

    Bài thơ dài ghép từ mảnh vụn của nhiều ngôn ngữ và nhiều nền văn học, viết bởi một người Mỹ sống ở London.

  • To the Lighthouse

    Virginia Woolf · 1927

    Một chuyến đi bị hoãn, mười năm trôi qua trong hai mươi trang, rồi chuyến đi cuối cùng cũng diễn ra. Phần giữa là chỗ táo bạo nhất bà từng viết.

  • A Portrait of the Artist as a Young Man

    James Joyce · 1916

    Văn phong lớn lên cùng cậu bé, mở đầu bằng tiếng bập bẹ và kết thúc bằng nhật ký. Cả một thủ pháp được trình bày trọn trong một cuốn sách.

  • Heart of Darkness

    Joseph Conrad · 1902

    Chuyến ngược dòng Congo, do một người Ba Lan viết bằng ngôn ngữ thứ ba của mình. Chinua Achebe gọi nó là phân biệt chủng tộc, và cuộc tranh luận ấy nay là một phần của việc đọc nó.

  • Howards End

    E. M. Forster · 1910

    Hai gia đình và một ngôi nhà, cùng lời dặn chỉ cần kết nối mà cả cuốn tiểu thuyết sau đó đem ra thử cho đến khi vỡ.

  • A Passage to India

    E. M. Forster · 1924

    Một chuyện có thể đã hoặc chưa từng xảy ra trong hang động, và đế quốc không sống nổi với việc không biết. Ông không viết thêm cuốn tiểu thuyết nào nữa.

  • Sons and Lovers

    D. H. Lawrence · 1913

    Con trai người thợ mỏ không thể yêu một người đàn bà khi mẹ anh còn sống. Cuốn tiểu thuyết Anh lớn đầu tiên viết từ bên trong giai cấp lao động.

  • The Good Soldier

    Ford Madox Ford · 1915

    Người kể chuyện chẳng hiểu gì kể lại hai cuộc hôn nhân, kể lộn xộn và vượt quá tầm mình. Người kể chuyện không đáng tin cậy vĩ đại nhất.

  • The Tower

    W. B. Yeats · 1928

    Những bài thơ viết ở tuổi sáu mươi, rắn rỏi và kỳ lạ hơn mọi thứ ông viết thời trẻ. Bằng chứng rằng một nhà thơ có thể hay lên suốt năm mươi năm.

  • Brave New World

    Aldous Huxley · 1932

    Một chế độ độc tài vận hành bằng cách cho người ta đúng thứ họ muốn. Cuốn phản địa đàng đã đúng theo thời gian hơn cả cuốn nổi tiếng kia.

  • Four Quartets

    T. S. Eliot · 1943

    Bốn bài thơ dài về thời gian, một phần viết trong những đêm London bị ném bom, và là tác phẩm ông cho là hay nhất của mình.

  • Testament of Youth

    Vera Brittain · 1933

    Một nữ y tá mất vị hôn phu, mất em trai và mất cả bạn bè của họ trong Thế chiến thứ nhất, rồi chép lại cuộc chiến từ phía những người còn sống.

1850–2000 Văn học Mỹ Hoa Kỳ

Không phải một nhánh phụ của văn học Anh mà là một truyền thống riêng, với những mối bận tâm riêng: biên giới, chế độ nô lệ, cuộc tự tạo ra chính mình. Người Mỹ có ý thức rất rõ về việc phải viết một thứ văn học không giống châu Âu.

  • Moby-Dick

    Herman Melville · 1851

    Thất bại thảm hại lúc mới ra, được đọc lại bảy mươi năm sau và từ đó thành trung tâm của văn học Mỹ.

  • Leaves of Grass

    Walt Whitman · 1855–1892

    Thơ tự do, không vần, viết bằng thứ giọng dân chủ ồn ào. Whitman tự in cuốn đầu và sửa nó suốt đời.

  • Beloved

    Toni Morrison · 1987

    Nobel Văn học 1993. Chuyện một người mẹ từng là nô lệ, và cái giá của ký ức. Viết về điều mà nước Mỹ đã tránh nhìn suốt một thế kỷ.

  • The Scarlet Letter

    Nathaniel Hawthorne · 1850

    Người đàn bà bị buộc mang dấu hiệu ngoại tình, và hoá ra là người trưởng thành duy nhất trong thị trấn. Nước Mỹ soi lại nền móng Thanh giáo của mình.

  • Adventures of Huckleberry Finn

    Mark Twain · 1884

    Cậu bé quyết định thà xuống địa ngục còn hơn trả lại một người nô lệ bỏ trốn. Viết bằng lời nói chứ không phải Anh ngữ văn chương, và điều đó đã đổi tất cả về sau.

  • Poems

    Emily Dickinson · 1890

    Gần một nghìn tám trăm bài thơ tìm thấy trong ngăn kéo sau khi bà mất, sinh thời gần như không in bài nào, và không bài nào chấm câu theo ý các biên tập viên.

  • The Great Gatsby

    F. Scott Fitzgerald · 1925

    Một người đàn ông mở tiệc suốt nhiều năm chỉ mong một người phụ nữ bước vào. Bán rất kém, và chỉ trở thành cuốn tiểu thuyết Mỹ sau khi tác giả đã mất.

  • The Sound and the Fury

    William Faulkner · 1929

    Bốn lời kể về sự sụp đổ của một gia đình, lời đầu tiên do một người không phân biệt được hiện tại với ký ức. Ông muốn in các trang bằng nhiều màu mực khác nhau.

  • Their Eyes Were Watching God

    Zora Neale Hurston · 1937

    Người phụ nữ da đen ở Florida lấy chồng ba lần và cuối cùng tự mình chọn. Bị coi thường khi mới ra, được tìm lại ba mươi năm sau, nay không thể bỏ qua.

  • The Grapes of Wrath

    John Steinbeck · 1939

    Một gia đình bị đuổi khỏi đất ở Oklahoma lái xe sang California và thấy nơi đó đã chật kín. Bị đốt công khai ở vài quận trên đất Mỹ.

  • Invisible Man

    Ralph Ellison · 1952

    Một người đàn ông da đen ở New York kết luận rằng mình không phải vô danh mà là vô hình, rồi xuống sống trong hầm thắp 1.369 bóng đèn.

  • On the Road

    Jack Kerouac · 1957

    Đánh máy lên một cuộn giấy dài gần bốn mươi mét để tác giả khỏi phải dừng thay tờ. Văn bản khai sinh của thế hệ Beat.

  • To Kill a Mockingbird

    Harper Lee · 1960

    Một phiên toà xử tội hiếp dâm ở Alabama nhìn qua mắt đứa trẻ sáu tuổi. Một trong những cuốn được giao đọc nhiều nhất ở trường Mỹ, và cũng bị phản đối nhiều nhất.

  • The Bell Jar

    Sylvia Plath · 1963

    Một nữ sinh viên tài năng suy sụp trong kỳ thực tập mùa hè ở New York. In ra một tháng trước khi tác giả tự sát, dưới một bút danh giả.

  • Gravity's Rainbow

    Thomas Pynchon · 1973

    Tên lửa, chứng hoang tưởng và bốn trăm nhân vật ở châu Âu thời chiến. Được một giải lớn trao, rồi chính hội đồng của giải ấy từ chối phê chuẩn.

1958 đến nay Tiếng Anh toàn cầu và hậu thuộc địa Nigeria · Ấn Độ · Caribe · Nam Phi · Ireland · Canada · Úc

Đây là chỗ tiếng Anh thôi thuộc về nước Anh. Các nhà văn viết bằng thứ tiếng do đế quốc để lại, và dùng chính nó để kể lại lịch sử theo cách khác. Nhiều tác phẩm quan trọng nhất bằng tiếng Anh từ năm 1950 tới nay đến từ đây.

  • Things Fall Apart

    Chinua Achebe · 1958

    Nigeria. Kể xã hội Igbo trước và trong lúc bị thực dân đến, từ bên trong. Cuốn tiểu thuyết châu Phi được đọc nhiều nhất thế giới.

  • Midnight's Children

    Salman Rushdie · 1981

    Ấn Độ. Lịch sử độc lập của Ấn Độ kể qua những đứa trẻ sinh đúng nửa đêm ngày lập quốc. Tiếng Anh trong sách bị uốn theo nhịp tiếng Hindi và Urdu.

  • Omeros

    Derek Walcott · 1990

    Saint Lucia, vùng Caribe. Nobel Văn học 1992. Trường ca đặt Homer vào những làng chài Caribe, viết bằng tiếng Anh pha creole.

  • Half of a Yellow Sun

    Chimamanda Ngozi Adichie · 2006

    Nigeria. Tiểu thuyết về cuộc chiến Biafra, viết bởi một thế hệ sinh ra sau nó. Bằng chứng cho thấy dòng văn học này vẫn đang tiếp diễn.

  • Wide Sargasso Sea

    Jean Rhys · 1966

    Người đàn bà điên trên gác xép trong Jane Eyre được trao một tuổi thơ ở Dominica và một lý do. Viết bởi một người Dominica sau hai mươi năm im lặng.

  • A House for Mr Biswas

    V. S. Naipaul · 1961

    Người đàn ông gốc Ấn ở Trinidad dành cả đời chỉ để có được một ngôi nhà của riêng mình. Vừa hài hước vừa tàn nhẫn trong cùng một đoạn văn.

  • North

    Seamus Heaney · 1975

    Những xác người còn nguyên trong đầm lầy Đan Mạch được dùng để nghĩ về các vụ giết chóc ở Bắc Ireland. Thơ đáp lại một cuộc chiến mà không đứng về phía nào.

  • Petals of Blood

    Ngũgĩ wa Thiong'o · 1977

    Kenya độc lập hoá ra chỉ đổi tầng lớp thống trị này lấy tầng lớp khác. Sau đó tác giả bị giam một năm không xét xử, rồi chỉ viết bằng tiếng Gikuyu.

  • Oscar and Lucinda

    Peter Carey · 1988

    Hai con bạc khát nước đánh cược vào việc chở một nhà thờ bằng kính ngược dòng sông nước Úc. Nước Úc thuộc địa viết như một ván cược phi lý và cầm chắc thua.

  • The English Patient

    Michael Ondaatje · 1992

    Bốn con người tổn thương trong một biệt thự Ý vào cuối cuộc chiến, và một người bị bỏng mà quốc tịch của ông chính là toàn bộ câu hỏi.

  • A Fine Balance

    Rohinton Mistry · 1995

    Bốn người xa lạ chung một căn hộ trong thời kỳ Khẩn cấp ở Ấn Độ. Một trong rất ít cuốn tiểu thuyết cứ lấy đi mãi mà vẫn xứng đáng với cái kết của mình.

  • The God of Small Things

    Arundhati Roy · 1997

    Cặp song sinh ở Kerala, và một bộ luật về việc ai được yêu và được yêu bao nhiêu. Cuốn tiểu thuyết đầu tay đoạt giải Booker và tự tạo ra thứ tiếng Anh của riêng nó.

  • Disgrace

    J. M. Coetzee · 1999

    Ông giáo sư mất việc vì một nữ sinh và chuyển về trang trại của con gái, nơi Nam Phi hậu apartheid không cho ông một chỗ đứng dễ chịu nào.

2020– Thập niên 2020 — đang diễn ra Anh · Ireland · Hoa Kỳ · Nam Phi · Sri Lanka · Hungary

Một thập niên chưa khép lại thì chưa thể có danh sách kinh điển, và nói thẳng điều đó thì thành thật hơn là trình bày một danh sách tạm thời như thể nó đã chắc chắn. Những cuốn dưới đây được chọn vì có bằng chứng — giải thưởng lớn, lượng người đọc rộng, hoặc được dịch ra nhiều thứ tiếng.

  • Shuggie Bain

    Douglas Stuart · 2020

    Giải Booker 2020. Một cậu bé chăm mẹ nghiện rượu ở Glasgow những năm 1980.

  • The Promise

    Damon Galgut · 2021

    Giải Booker 2021. Nam Phi. Một lời hứa không được giữ, kể qua bốn đám tang.

  • The Seven Moons of Maali Almeida

    Shehan Karunatilaka · 2022

    Giải Booker 2022. Sri Lanka. Một nhiếp ảnh gia đã chết có bảy đêm để thu xếp việc của mình.

  • Prophet Song

    Paul Lynch · 2023

    Giải Booker 2023. Ireland trượt vào chế độ toàn trị, nhìn từ một người mẹ.

  • Orbital

    Samantha Harvey · 2023

    Giải Booker 2024. Một ngày trên trạm vũ trụ: sáu phi hành gia, mười sáu lần mặt trời mọc.

  • Flesh

    David Szalay · 2025

    Giải Booker 2025. Cuộc đời một người đàn ông Hungary kể qua những khoảng lặng.

  • Klara and the Sun

    Kazuo Ishiguro · 2021

    Người bạn nhân tạo trong tủ kính cửa hàng ngắm mặt trời và tự dựng nên một thần học. Cuốn tiểu thuyết đầu tiên sau khi tác giả đoạt Nobel.

  • Demon Copperhead

    Barbara Kingsolver · 2022

    David Copperfield được dời sang cuộc khủng hoảng thuốc giảm đau ở vùng núi Appalachia. Đồng giải Pulitzer cho hư cấu năm 2023.

Sách nên đọc

Danh sách chọn lọc theo độ tuổi — cả tiểu thuyết lẫn sách phi hư cấu. Đọc rộng là cách xây vốn từ mà không cuốn từ vựng nào thay được.

Tiểu học Khoảng 6–11 tuổi — câu ngắn, hình nhiều, đọc để thấy vui trước đã. 27 cuốn

Hư cấu

  • Charlotte's Web · 1952

    E. B. White

    Câu chuyện về tình bạn giữa một con lợn và một con nhện. Văn của White trong đến mức người ta đem ra dạy viết — câu ngắn, từ chính xác, không một chữ thừa.

    Khoảng 180 trang. Chương cuối làm rất nhiều người lớn khóc.

  • The Tale of Peter Rabbit · 1902

    Beatrix Potter

    Cuốn đầu tiên nhiều đứa trẻ nói tiếng Anh tự đọc được. Ngắn, có tranh, và Potter không hạ thấp từ vựng — trẻ gặp exert và implored ngay ở đây.

    Dưới 30 trang. Đọc to được trong mười phút.

  • The Story of Ferdinand · 1936

    Munro Leaf

    Con bò không muốn đánh nhau, chỉ muốn ngồi ngửi hoa. Câu chuyện ngắn nhất trong danh sách này mà ý thì không nhỏ chút nào.

    Khoảng 70 câu. Đọc được cả khi mới học chữ.

  • Frog and Toad Are Friends · 1970

    Arnold Lobel

    Năm truyện rất ngắn về hai người bạn. Câu văn ngắn tới mức một người mới học đọc được cả trang mà không phải tra từ — cảm giác ấy quan trọng hơn bất cứ bài học nào.

    Khoảng 64 trang, chữ to. Cuốn đầu tiên nên chọn nếu bạn chưa từng đọc hết một quyển tiếng Anh.

  • The Tale of Despereaux · 2003

    Kate DiCamillo

    Một con chuột nhỏ biết đọc và tin vào chuyện cổ tích. DiCamillo viết câu ngắn nhưng nhịp rất đẹp, và bà nói chuyện thẳng với người đọc.

    Khoảng 270 trang, chia thành chương rất ngắn.

  • Because of Winn-Dixie · 2000

    Kate DiCamillo

    Một cô bé và con chó cô nhặt được ở siêu thị. Giọng kể là giọng trẻ con thật, nên câu chữ đơn giản mà không hề ngây ngô.

    Khoảng 180 trang. Đọc trong một buổi chiều.

  • Holes · 1998

    Louis Sachar

    Ba câu chuyện cách nhau cả trăm năm khớp lại thành một. Cấu trúc thông minh tới mức người lớn đọc cũng thích, mà chữ nghĩa vẫn dễ.

    Khoảng 230 trang. Hợp với người thích truyện có nút thắt.

  • Matilda · 1988

    Roald Dahl

    Cô bé đọc hết thư viện trước khi vào lớp một. Dahl viết cho trẻ con nhưng không hạ giọng, và ông chơi chữ liên tục.

    Khoảng 240 trang. Có nhiều từ Dahl tự bịa ra — đừng tra, cứ đọc tiếp.

  • The BFG · 1982

    Roald Dahl

    Người khổng lồ nói sai ngữ pháp một cách có chủ ý. Rất hữu ích: bạn phải biết câu đúng thì mới thấy được chỗ sai, nên nó dạy ngữ pháp mà không giảng bài.

    Khoảng 200 trang. Đừng đọc cuốn này đầu tiên nếu ngữ pháp còn chưa vững.

  • Wonder · 2012

    R. J. Palacio

    Một cậu bé có khuôn mặt dị dạng đi học lần đầu, kể luân phiên qua nhiều người. Mỗi phần đổi giọng, nên nó dạy bạn nghe ra sự khác nhau giữa các giọng kể.

    Khoảng 315 trang, chương ngắn.

  • The One and Only Ivan · 2012

    Katherine Applegate

    Kể bởi một con khỉ đột sống trong trung tâm mua sắm. Câu cực ngắn, nhiều khoảng trắng — dễ đọc nhất trong nhóm này.

    Khoảng 300 trang nhưng chữ rất thưa; thực tế ngắn hơn nhiều.

  • The Wild Robot · 2016

    Peter Brown

    Một con robot trôi dạt lên đảo hoang và phải học cách sống cùng loài vật. Câu đơn giản, chương hai ba trang một.

    Khoảng 280 trang. Có bản phim hoạt hình nếu muốn xem trước.

  • New Kid · 2019

    Jerry Craft

    Tiểu thuyết tranh về một cậu bé da đen chuyển tới ngôi trường tư gần như toàn học sinh da trắng. Tranh gánh phần lớn nội dung, nên chữ ít mà vẫn hiểu trọn.

    Khoảng 250 trang tranh. Cuốn truyện tranh đầu tiên đoạt giải Newbery.

  • When You Trap a Tiger · 2020

    Tae Keller

    Một cô bé gốc Hàn thương lượng với con hổ bước ra từ truyện cổ của bà ngoại. Rất hợp với người đọc châu Á vì nó nói về việc giữ hay bỏ tiếng mẹ đẻ.

    Khoảng 300 trang. Giải Newbery 2021.

  • The Last Cuentista · 2021

    Donna Barba Higuera

    Trái Đất sắp bị huỷ diệt, và một cô bé là người duy nhất còn nhớ các câu chuyện. Về chuyện vì sao mất truyện kể là mất cả một dân tộc.

    Khoảng 320 trang. Giải Newbery 2022.

  • Amari and the Night Brothers · 2021

    B. B. Alston

    Phép thuật, cơ quan bí mật và một cô bé đi tìm anh trai mất tích. Nếu bạn thích Harry Potter thì đây là cuốn tiếp theo nên đọc.

    Khoảng 400 trang nhưng đọc rất nhanh.

  • The Eyes and the Impossible · 2023

    Dave Eggers

    Kể bởi một con chó hoang chạy trong công viên và tự cho mình là đôi mắt của cả khu. Văn nhanh, vui, và câu ngắn tới mức lạ.

    Khoảng 250 trang. Giải Newbery 2024.

  • The Iron Man · 1968

    Ted Hughes

    Một người khổng lồ bằng sắt xuất hiện từ biển. Hughes là nhà thơ, nên từng câu đều có nhịp — đọc to lên nghe rất rõ.

    Khoảng 100 trang. Chương đầu là một trong những mở đầu hay nhất của văn học thiếu nhi.

  • Sarah, Plain and Tall · 1985

    Patricia MacLachlan

    Một người phụ nữ trả lời mẩu tin tìm vợ và tới sống với gia đình ở thảo nguyên. Cực ngắn, câu cực sạch.

    Khoảng 60 trang. Giải Newbery 1986.

  • El Deafo · 2014

    Cece Bell

    Hồi ký bằng truyện tranh của một cô bé khiếm thính. Tranh cho thấy việc nghe không rõ ra sao — điều mà chữ khó tả được.

    Khoảng 240 trang tranh.

Phi hư cấu

  • Everything You Need to Know About Snakes · 2016

    DK

    Sách tra cứu có ảnh, thuộc dòng DK Eyewitness. Trẻ đọc phi hư cấu vì tò mò chứ không vì bị bắt — và loại tò mò đó dạy từ vựng nhanh hơn bất cứ giáo trình nào.

    Đọc nhảy cóc được, không cần theo thứ tự.

  • A Child's Garden of Verses · 1885

    Robert Louis Stevenson

    Tập thơ cho trẻ em. Thơ dạy nhịp điệu tiếng Anh theo cách văn xuôi không làm được — và nhịp điệu là thứ người học Việt Nam hay thiếu nhất khi nói.

    Đọc to là chính. Đọc thầm mất một nửa giá trị.

  • Hidden Figures (Young Readers Edition) · 2016

    Margot Lee Shetterly

    Những nữ toán học người Mỹ gốc Phi đã tính quỹ đạo cho NASA. Sách khoa học nhưng kể như truyện.

    Khoảng 230 trang. Có nhiều thuật ngữ hàng không nhưng đều được giải thích.

  • Ada Twist, Scientist · 2016

    Andrea Beaty

    Sách tranh có vần về một cô bé hỏi mọi thứ. Vần điệu giúp người mới học nghe được nhịp của tiếng Anh.

    Khoảng 32 trang. Đọc to lên.

  • Grand Canyon · 2017

    Jason Chin

    Sách tranh khổ lớn về địa chất hẻm núi lớn. Hình cắt lớp cho thấy thời gian địa chất rõ hơn bất cứ đoạn văn nào.

    Khoảng 56 trang. Đẹp, và học được thật.

  • Who Was Albert Einstein? · 2002

    Jess Brallier

    Tiểu sử ngắn theo bộ sách đã có hàng trăm cuốn. Ích lợi thật sự là bạn đọc xong một cuốn rồi đọc tiếp cuốn khác cùng khuôn — quen dần rất nhanh.

    Khoảng 100 trang. Cả bộ có Marie Curie, Gandhi, Anne Frank.

  • A Kids Book About Racism · 2019

    Jelani Memory

    Chữ rất ít, mỗi trang một hai câu, nói thẳng về một chủ đề khó. Cho thấy tiếng Anh đơn giản vẫn nói được chuyện nghiêm túc.

    Khoảng 60 trang. Đọc trong mười phút.

Trung học cơ sở Khoảng 11–15 tuổi — truyện dài hơn, nhân vật phức tạp hơn, ý tưởng bắt đầu nặng dần. 25 cuốn

Hư cấu

  • The Giver · 1993

    Lois Lowry

    Một xã hội đã xoá bỏ đau khổ bằng cách xoá bỏ cả lựa chọn. Câu văn giản dị, ý tưởng thì không.

    Khoảng 180 trang. Cuốn nhập môn tốt nhất cho thể loại phản địa đàng.

  • The Hobbit · 1937

    J. R. R. Tolkien

    Chuyến đi tìm kho báu của một người lùn thích ở nhà. Tolkien viết như đang kể chuyện bên lò sưởi, nên dài mà không mệt.

    Khoảng 300 trang. Từ vựng cổ hơn bạn tưởng.

  • The Lightning Thief · 2005

    Rick Riordan

    Thần thoại Hy Lạp đặt vào nước Mỹ hiện đại, kể bằng giọng một cậu thiếu niên hay đùa. Câu thoại rất giống tiếng Anh nói thật.

    Khoảng 375 trang. Bộ có năm cuốn, đọc hết là quen hẳn.

  • Coraline · 2002

    Neil Gaiman

    Một cánh cửa dẫn sang căn nhà giống hệt nhà mình, nơi bố mẹ có cúc áo thay cho mắt. Ngắn, sợ, và câu chữ rất sạch.

    Khoảng 160 trang. Thật sự đáng sợ — đừng đọc trước khi ngủ.

  • A Monster Calls · 2011

    Patrick Ness

    Một cậu bé có mẹ đang ốm nặng, và một con quái vật đến kể cho cậu ba câu chuyện. Văn ngắn, nhịp như thơ.

    Khoảng 240 trang, nhiều tranh. Buồn, nhưng không uỷ mị.

  • The Hunger Games · 2008

    Suzanne Collins

    Thì hiện tại, ngôi thứ nhất, chương nào cũng kết ở chỗ gay cấn. Được thiết kế để bạn không đặt xuống được — rất hợp cho việc luyện đọc liên tục.

    Khoảng 375 trang. Có bạo lực.

  • Long Way Down · 2017

    Jason Reynolds

    Cả cuốn viết bằng thơ tự do, kể trong sáu mươi giây một chuyến thang máy. Rất ít chữ, và mỗi chữ đều có lý do.

    Khoảng 300 trang nhưng đọc xong trong một tiếng.

  • The Crossover · 2014

    Kwame Alexander

    Tiểu thuyết bằng thơ về hai anh em sinh đôi chơi bóng rổ. Nhịp thơ bắt chước nhịp trận đấu — cách rất tốt để nghe ra trọng âm tiếng Anh.

    Khoảng 240 trang. Giải Newbery 2015.

  • Front Desk · 2018

    Kelly Yang

    Một cô bé nhập cư từ Trung Quốc trông quầy lễ tân nhà nghỉ của bố mẹ. Viết từ trải nghiệm thật, và nói thẳng về chuyện học một ngôn ngữ mới khi còn nhỏ.

    Khoảng 290 trang. Rất hợp với người đang học tiếng Anh như ngoại ngữ.

  • Ground Zero · 2021

    Alan Gratz

    Hai tuyến truyện cách nhau hai mươi năm, một ở New York năm 2001 và một ở Afghanistan năm 2019. Chương ngắn, chuyển cảnh liên tục.

    Khoảng 320 trang. Có cảnh chiến tranh.

  • The Marvellers · 2022

    Dhonielle Clayton

    Trường phép thuật trên trời, với các truyền thống ma thuật từ khắp thế giới thay vì chỉ châu Âu. Thế giới rộng và mới.

    Khoảng 400 trang. Đầu bộ ba.

  • The Outsiders · 1967

    S. E. Hinton

    Hai băng nhóm thiếu niên ở Oklahoma. Tác giả viết khi mới mười sáu tuổi, nên giọng đúng là giọng tuổi ấy.

    Khoảng 190 trang. Tiếng lóng thập niên 1960 nhưng dễ đoán.

  • Refugee · 2017

    Alan Gratz

    Ba đứa trẻ tị nạn ở ba thời điểm khác nhau — Đức 1938, Cuba 1994, Syria 2015 — và ba tuyến truyện cuối cùng chạm vào nhau.

    Khoảng 340 trang, chương rất ngắn.

  • Ghost · 2016

    Jason Reynolds

    Một cậu bé chạy giỏi vì đã quen chạy trốn. Reynolds viết bằng thứ tiếng Anh nói thật, và ông viết cho những đứa trẻ vốn không thích đọc.

    Khoảng 180 trang. Đầu bộ bốn cuốn.

  • The Book Thief · 2005

    Markus Zusak

    Nước Đức thời Quốc xã, kể bởi Thần Chết. Cách kể lạ ấy làm cho một đề tài đã quen bỗng mới lại.

    Khoảng 550 trang. Dài nhưng câu ngắn và nhiều khoảng trắng.

Phi hư cấu

  • Bomb: The Race to Build the World's Most Dangerous Weapon · 2012

    Steve Sheinkin

    Lịch sử chế tạo bom nguyên tử, kể như truyện trinh thám — có gián điệp, có phá hoại, có những người thật sự lo mình vừa làm ra điều gì.

    Khoảng 270 trang. Phi hư cấu nhưng đọc nhanh như tiểu thuyết.

  • The Boy Who Harnessed the Wind · 2009

    William Kamkwamba & Bryan Mealer

    Một cậu bé Malawi bỏ học vì hết tiền, tự đọc sách thư viện rồi dựng tuabin gió cho làng. Chính cậu kể lại bằng tiếng Anh.

    Khoảng 300 trang. Có bản rút gọn cho thiếu nhi.

  • The Diary of a Young Girl · 1947

    Anne Frank

    Nhật ký của một cô bé mười ba tuổi trốn trong gác mái ở Amsterdam. Văn của một người đang tập viết, nên rất dễ theo.

    Khoảng 350 trang. Nên đọc kèm một chút bối cảnh lịch sử.

  • I Am Malala (Young Readers Edition) · 2014

    Malala Yousafzai

    Cô gái Pakistan bị bắn vì đi học. Bản dành cho thiếu niên bỏ bớt phần chính trị và giữ lại câu chuyện.

    Khoảng 230 trang.

  • Brown Girl Dreaming · 2014

    Jacqueline Woodson

    Hồi ký viết bằng thơ về tuổi thơ ở miền Nam nước Mỹ những năm 1960. Mỗi bài thơ là một ký ức, nên đọc từng mẩu cũng được.

    Khoảng 340 trang, rất thưa chữ.

  • Fallout · 2021

    Steve Sheinkin

    Khủng hoảng tên lửa Cuba, kể theo từng giờ. Cùng tác giả với Bomb và cùng lối viết dồn dập.

    Khoảng 350 trang.

  • Born a Crime (Young Readers Edition) · 2019

    Trevor Noah

    Tuổi thơ ở Nam Phi thời apartheid, kể rất hài. Noah nói sáu thứ tiếng và viết rất hay về việc ngôn ngữ quyết định bạn được nhận vào nhóm nào.

    Khoảng 300 trang. Chương về ngôn ngữ đáng đọc riêng.

  • Sapiens: A Graphic History, Volume 1 · 2020

    Yuval Noah Harari

    Bản truyện tranh của Sapiens. Tranh gánh phần lớn lập luận, nên nội dung khó mà chữ lại ít.

    Khoảng 250 trang tranh màu.

  • The Immortal Life of Henrietta Lacks (Young Readers Edition) · 2013

    Rebecca Skloot

    Tế bào của một người phụ nữ da đen nghèo được lấy đi mà không xin phép, rồi thành nền tảng của y học hiện đại. Đạo đức khoa học kể qua một gia đình.

    Khoảng 300 trang.

  • Chasing Space (Young Readers Edition) · 2017

    Leland Melvin

    Một cầu thủ bóng bầu dục chuyên nghiệp bị chấn thương rồi thành phi hành gia NASA. Về chuyện đổi hướng khi kế hoạch đầu tiên hỏng.

    Khoảng 190 trang.

Trung học phổ thông Khoảng 15–18 tuổi — văn phong khó, chủ đề người lớn, đọc để nghĩ chứ không chỉ để biết chuyện. 27 cuốn

Hư cấu

  • Nineteen Eighty-Four · 1949

    George Orwell

    Cuốn tiểu thuyết đã đưa doublethink và Big Brother vào tiếng Anh hằng ngày. Orwell viết văn xuôi sáng đến mức chính ông đặt ra quy tắc: không bao giờ dùng từ dài khi có từ ngắn.

    Khoảng 330 trang. Phần phụ lục về Newspeak đừng bỏ qua.

  • Things Fall Apart · 1958

    Chinua Achebe

    Xã hội Igbo trước và sau khi người Anh đến, kể từ bên trong. Cần thiết vì phần lớn văn học tiếng Anh học sinh gặp đều viết từ phía ngược lại.

    Khoảng 210 trang. Nhiều tục ngữ Igbo được dịch thẳng sang tiếng Anh.

  • Of Mice and Men · 1937

    John Steinbeck

    Hai người làm thuê đi tìm một mảnh đất riêng. Ngắn, gần như toàn hội thoại, và câu văn Steinbeck rất đáng bắt chước.

    Khoảng 110 trang. Ngắn nhất trong nhóm này.

  • To Kill a Mockingbird · 1960

    Harper Lee

    Một phiên toà ở miền Nam nước Mỹ, kể qua mắt một đứa trẻ sáu tuổi nhìn lại. Giọng trẻ con giữ cho câu chữ dễ trong khi nội dung thì không.

    Khoảng 320 trang. Tiếng địa phương miền Nam có thể làm chậm nhịp đọc lúc đầu.

  • Animal Farm · 1945

    George Orwell

    Ngụ ngôn về cách mạng, viết bằng thứ tiếng Anh đơn giản nhất Orwell làm được — và ông làm vậy có chủ ý.

    Khoảng 110 trang. Cuốn dễ nhất để bắt đầu với Orwell.

  • Lord of the Flies · 1954

    William Golding

    Lũ trẻ mắc kẹt trên đảo hoang tự tổ chức rồi tự huỷ hoại. Miêu tả thiên nhiên khá dày, phần còn lại thì nhanh.

    Khoảng 220 trang.

  • Never Let Me Go · 2005

    Kazuo Ishiguro

    Ba người bạn lớn lên ở một trường nội trú kỳ lạ. Ishiguro viết bằng giọng phẳng lặng, và chính sự phẳng lặng ấy làm cuốn sách đau.

    Khoảng 290 trang. Nobel Văn học 2017.

  • The Kite Runner · 2003

    Khaled Hosseini

    Tình bạn và sự phản bội ở Kabul trước và sau khi Taliban lên nắm quyền. Câu chuyện kéo người đọc đi rất mạnh.

    Khoảng 370 trang. Có cảnh bạo lực nặng.

  • Klara and the Sun · 2021

    Kazuo Ishiguro

    Kể bởi một người máy bầu bạn quan sát con người mà chưa hiểu hết. Câu đơn giản một cách cố ý, vì người kể chỉ nghĩ được đơn giản.

    Khoảng 300 trang. Dễ đọc hơn hẳn so với chiều sâu của nó.

  • The Vanishing Half · 2020

    Brit Bennett

    Hai chị em sinh đôi da màu, một người sống tiếp như người da trắng. Về bản dạng, về cái giá của việc chối bỏ gốc gác.

    Khoảng 350 trang.

  • Homegoing · 2016

    Yaa Gyasi

    Mỗi chương một thế hệ, kéo từ Ghana thế kỷ mười tám tới nước Mỹ hiện đại. Cấu trúc ấy làm nó dễ đọc từng đoạn.

    Khoảng 300 trang.

  • Piranesi · 2020

    Susanna Clarke

    Một người sống trong toà nhà vô tận đầy tượng và thuỷ triều. Ngắn, kỳ lạ, và câu văn rất trong.

    Khoảng 250 trang. Viết dưới dạng nhật ký.

  • Fahrenheit 451 · 1953

    Ray Bradbury

    Một xã hội đốt sách. Bradbury viết bằng thứ văn xuôi rất giàu hình ảnh — đôi chỗ gần như thơ.

    Khoảng 190 trang. Ẩn dụ dày hơn bạn tưởng.

  • The Handmaid’s Tale · 1985

    Margaret Atwood

    Một chế độ thần quyền ở Mỹ tước hết quyền của phụ nữ. Atwood nói bà không đưa vào bất cứ điều gì chưa từng xảy ra ở đâu đó.

    Khoảng 310 trang. Phần phụ lục cuối làm đổi cách hiểu cả cuốn.

  • Pachinko · 2017

    Min Jin Lee

    Bốn thế hệ một gia đình Hàn Quốc sống ở Nhật. Rất hợp người đọc châu Á: nó nói về việc làm người thiểu số ngay cạnh quê hương mình.

    Khoảng 490 trang. Câu văn giản dị, chương ngắn.

  • Normal People · 2018

    Sally Rooney

    Hai người trẻ Ireland yêu nhau đi yêu nhau lại suốt bốn năm. Rooney không dùng dấu ngoặc kép cho thoại — quen rất nhanh.

    Khoảng 270 trang.

Phi hư cấu

  • A Short History of Nearly Everything · 2003

    Bill Bryson

    Toàn bộ khoa học tự nhiên kể như chuyện phiếm — vũ trụ, địa chất, tiến hoá. Bryson viết buồn cười một cách nghiêm túc.

    Khoảng 550 trang. Đọc lẻ từng chương được.

  • The Elements of Style · 1959

    Strunk & White

    Chưa tới trăm trang về cách viết câu tiếng Anh cho gọn. Nếu bạn định thi IELTS Writing, đây là cuốn có tỉ lệ giá trị trên số trang cao nhất.

    Mỏng, nhưng nên đọc chậm và làm theo.

  • Educated · 2018

    Tara Westover

    Hồi ký của một người không được đi học tới tận mười bảy tuổi rồi lấy bằng tiến sĩ ở Cambridge. Về việc học có thể tách bạn khỏi gia đình mình.

    Khoảng 340 trang.

  • Between the World and Me · 2015

    Ta-Nehisi Coates

    Thư gửi con trai về việc sống trong một thân thể da đen ở nước Mỹ. Văn rất đẹp và rất khó — câu dài, nhiều tầng.

    Khoảng 150 trang nhưng đọc chậm.

  • Sapiens: A Brief History of Humankind · 2011

    Yuval Noah Harari

    Toàn bộ lịch sử loài người trong một cuốn. Lập luận đôi chỗ gây tranh cãi, nhưng văn thì cực kỳ trong sáng.

    Khoảng 450 trang. Đọc từng chương một cũng được.

  • Why We Sleep · 2017

    Matthew Walker

    Khoa học về giấc ngủ, viết cho người thường. Rất hợp với học sinh đang thức khuya ôn thi.

    Khoảng 360 trang. Một số tuyên bố mạnh đã bị giới nghiên cứu tranh luận lại.

  • Crying in H Mart · 2021

    Michelle Zauner

    Hồi ký về mẹ, về mất mát, và về đồ ăn Hàn Quốc như cách giữ lấy một nửa bản dạng. Rất hợp người lớn lên giữa hai nền văn hoá.

    Khoảng 240 trang.

  • Braiding Sweetgrass · 2013

    Robin Wall Kimmerer

    Một nhà thực vật học người bản địa Mỹ viết về cây cỏ bằng cả khoa học lẫn tri thức truyền thống. Câu văn chậm và đẹp.

    Khoảng 390 trang. Đọc từng tiểu luận một.

  • The Sixth Extinction · 2014

    Elizabeth Kolbert

    Về đợt tuyệt chủng hàng loạt đang diễn ra. Kolbert đi thực địa và kể lại, nên nó cụ thể chứ không trừu tượng.

    Khoảng 320 trang. Giải Pulitzer 2015.

  • Thinking, Fast and Slow · 2011

    Daniel Kahneman

    Hai hệ thống tư duy, viết bởi người đoạt Nobel Kinh tế. Khó, nhưng nó thay đổi cách bạn nhìn chính suy nghĩ của mình.

    Khoảng 500 trang. Vài thí nghiệm trong sách sau này không lặp lại được.

  • An Immense World · 2022

    Ed Yong

    Về cách các loài vật cảm nhận thế giới bằng những giác quan con người không có. Viết rất hay, và mở rộng trí tưởng tượng thật sự.

    Khoảng 450 trang.

Người lớn Không giới hạn độ dài hay độ khó — những cuốn đáng đọc lại nhiều lần. 28 cuốn

Hư cấu

  • The Great Gatsby · 1925

    F. Scott Fitzgerald

    Một người giàu bí ẩn tổ chức tiệc để chờ một người phụ nữ. Chưa tới hai trăm trang, và từng câu đều được viết để được đọc to.

    Khoảng 180 trang. Câu đẹp hơn cốt truyện.

  • Beloved · 1987

    Toni Morrison

    Một người mẹ từng là nô lệ và cái giá của việc sống sót. Câu văn của Morrison đòi hỏi rất nhiều ở người đọc và trả lại còn nhiều hơn.

    Khoảng 320 trang. Không phải cuốn để đọc lướt.

  • Mrs Dalloway · 1925

    Virginia Woolf

    Một ngày ở London, với ý nghĩ trượt từ người này sang người khác giữa câu. Khó, nhưng đây là chỗ tiểu thuyết hiện đại bắt đầu.

    Khoảng 200 trang. Đọc chậm, và đừng lo nếu lạc.

  • The Remains of the Day · 1989

    Kazuo Ishiguro

    Một người quản gia Anh kể lại đời mình mà không chịu thừa nhận điều gì. Bài học về người kể chuyện không đáng tin.

    Khoảng 260 trang. Giải Booker 1989.

  • Americanah · 2013

    Chimamanda Ngozi Adichie

    Một phụ nữ Nigeria sang Mỹ rồi trở về. Rất sắc về chuyện giọng nói và bản dạng — bạn thành người khác khi đổi cách nói.

    Khoảng 480 trang.

  • Small Things Like These · 2021

    Claire Keegan

    Một người bán than ở Ireland phát hiện chuyện đang xảy ra trong tu viện địa phương. Rất ngắn, và không thừa một chữ.

    Khoảng 120 trang. Cuốn tiểu thuyết ngắn hoàn hảo để đọc trong một tối.

  • Shuggie Bain · 2020

    Douglas Stuart

    Một cậu bé chăm mẹ nghiện rượu ở Glasgow những năm 1980. Giải Booker 2020. Tiếng Scots trong hội thoại khá dày.

    Khoảng 430 trang. Rất nặng về cảm xúc.

  • The Promise · 2021

    Damon Galgut

    Một gia đình da trắng Nam Phi và một lời hứa không được giữ, kể qua bốn đám tang. Giải Booker 2021.

    Khoảng 290 trang. Ngôi kể trượt liên tục — cố ý.

  • The Seven Moons of Maali Almeida · 2022

    Shehan Karunatilaka

    Một nhiếp ảnh gia đã chết có bảy đêm để giải quyết chuyện của mình, trong nội chiến Sri Lanka. Giải Booker 2022.

    Khoảng 400 trang. Kể ở ngôi thứ hai.

  • Prophet Song · 2023

    Paul Lynch

    Ireland trượt vào chế độ toàn trị, nhìn từ một người mẹ. Giải Booker 2023. Không xuống dòng cho hội thoại, nên đọc khá mệt.

    Khoảng 320 trang. Ngột ngạt, có chủ ý.

  • Orbital · 2023

    Samantha Harvey

    Một ngày trên trạm vũ trụ, sáu phi hành gia, mười sáu lần mặt trời mọc. Giải Booker 2024. Gần như không có cốt truyện — nó là một bài thơ dài.

    Khoảng 140 trang. Ngắn nhất trong các cuốn đoạt Booker gần đây.

  • Flesh · 2025

    David Szalay

    Cuộc đời một người đàn ông Hungary kể qua những khoảng lặng giữa các sự kiện. Giải Booker 2025.

    Khoảng 350 trang. Hội thoại rất thưa.

  • Demon Copperhead · 2022

    Barbara Kingsolver

    David Copperfield chuyển sang vùng Appalachia thời khủng hoảng thuốc giảm đau. Giải Pulitzer 2023. Giọng kể rất mạnh.

    Khoảng 550 trang. Dài, nhưng giọng kể kéo đi được.

  • Trust · 2022

    Hernan Diaz

    Bốn văn bản mâu thuẫn nhau về cùng một nhà tài phiệt New York. Giải Pulitzer 2023. Bạn phải tự quyết định ai nói thật.

    Khoảng 400 trang. Mỗi phần một văn phong khác hẳn.

  • Tomorrow, and Tomorrow, and Tomorrow · 2022

    Gabrielle Zevin

    Ba mươi năm tình bạn giữa hai người làm trò chơi điện tử. Dễ đọc nhất trong nhóm người lớn.

    Khoảng 400 trang.

  • A Little Life · 2015

    Hanya Yanagihara

    Bốn người bạn ở New York qua vài thập niên. Nổi tiếng vì mức độ tàn khốc — hãy tra trước nội dung nếu bạn nhạy cảm.

    Khoảng 720 trang. Cuốn dài nhất trong danh sách này.

  • Girl, Woman, Other · 2019

    Bernardine Evaristo

    Mười hai người phụ nữ Anh, phần lớn là người da đen, mỗi người một chương. Viết gần như không có dấu chấm câu thông thường.

    Khoảng 450 trang. Đồng giải Booker 2019.

  • The Nickel Boys · 2019

    Colson Whitehead

    Một trường giáo dưỡng ở Florida, dựa trên một nơi có thật. Câu văn tiết chế, và chính sự tiết chế làm nó nặng.

    Khoảng 210 trang. Giải Pulitzer 2020.

  • Lincoln in the Bardo · 2017

    George Saunders

    Kể hoàn toàn bằng những mẩu lời của người chết và những trích dẫn lịch sử ghép lại. Khác thường tới mức phải đọc vài chương mới quen.

    Khoảng 340 trang. Giải Booker 2017.

  • The Overstory · 2018

    Richard Powers

    Chín người và những cái cây gắn đời họ lại. Phần đầu là chín truyện ngắn, sau đó chúng hợp thành một.

    Khoảng 500 trang. Giải Pulitzer 2019.

Phi hư cấu

  • Silent Spring · 1962

    Rachel Carson

    Cuốn sách khai sinh phong trào môi trường hiện đại. Carson là nhà sinh vật biển viết văn như nhà thơ, và đã thay đổi luật pháp cả một quốc gia.

    Khoảng 300 trang. Chương đầu đọc như truyện ngắn.

  • On Writing · 2000

    Stephen King

    Nửa hồi ký nửa sách dạy viết. Lời khuyên về câu văn áp dụng được cho cả người viết tiếng Anh như ngoại ngữ.

    Khoảng 290 trang. Dễ đọc bất ngờ.

  • Being Mortal · 2014

    Atul Gawande

    Một bác sĩ phẫu thuật viết về tuổi già và cái chết, và về chuyện y học thường chữa sai vấn đề. Rõ ràng và điềm tĩnh.

    Khoảng 280 trang.

  • Say Nothing · 2018

    Patrick Radden Keefe

    Một vụ mất tích năm 1972 mở ra toàn bộ cuộc xung đột Bắc Ireland. Phi hư cấu viết với nhịp của tiểu thuyết trinh thám.

    Khoảng 450 trang.

  • Empire of Pain · 2021

    Patrick Radden Keefe

    Gia tộc Sackler và cuộc khủng hoảng thuốc giảm đau ở Mỹ. Điều tra rất kỹ, và đọc rất cuốn.

    Khoảng 560 trang.

  • The Anxious Generation · 2024

    Jonathan Haidt

    Lập luận rằng điện thoại thông minh đã làm hỏng tuổi thiếu niên. Rất đáng đọc, và cũng rất đáng đọc cả các phản biện.

    Khoảng 400 trang. Giới nghiên cứu còn tranh cãi về mức độ nhân quả.

  • Wintering · 2020

    Katherine May

    Về những mùa khó khăn trong đời và việc chấp nhận chúng thay vì chống lại. Văn chậm, câu đẹp, chương ngắn.

    Khoảng 250 trang.

  • The Wager · 2023

    David Grann

    Một vụ đắm tàu thế kỷ mười tám, một cuộc binh biến, và hai lời khai mâu thuẫn. Phi hư cấu kể như tiểu thuyết phiêu lưu.

    Khoảng 340 trang.

Điểm nhấn văn hoá

Những điều người nước ngoài thường hiểu sai cho tới khi có ai đó nói thẳng ra — tập tục, điều kiêng kỵ và lối nghĩ nằm sau ngôn ngữ.

Không có một văn hoá tiếng Anh duy nhất

Tiếng Anh là ngôn ngữ chính thức hoặc thông dụng ở hàng chục quốc gia, và phần lớn cuộc trò chuyện bằng tiếng Anh trên thế giới hiện diễn ra giữa những người không phải bản ngữ. Vì thế nói tiếng Anh đúng không có nghĩa là bắt chước người Anh hay người Mỹ. Điều thật sự quan trọng là làm cho người nghe hiểu được. Các mục dưới đây tập trung vào những quy ước dùng chung, và chỉ ra chỗ khác biệt khi nó thật sự gây hiểu lầm.

Chuyện phiếm không phải nói chuyện vô nghĩa mà là nghi thức mở đầu

Trước cuộc họp hay bữa ăn, người ta thường nói vài phút về thời tiết, chuyến đi hay cuối tuần. Nhảy thẳng vào việc chính bị coi là hơi lạnh lùng, nhất là ở Anh. Chủ đề an toàn là thời tiết, giao thông, thể thao, phim ảnh; nên tránh lương bổng, tuổi tác, cân nặng và chính trị. Mục đích không phải trao đổi thông tin mà là báo hiệu thiện chí.

Xem 50 mục còn lại
How are you? là lời chào, không phải câu hỏi

Câu trả lời chuẩn là Fine, thanks — and you? rồi đi tiếp. Kể chi tiết về sức khoẻ hay tâm trạng sẽ khiến người hỏi bối rối, vì họ không thật sự hỏi. Ở Anh, You alright? cũng chỉ là chào chứ không hàm ý bạn trông có vẻ không ổn. Nếu muốn hỏi thật, người ta sẽ hỏi lại lần nữa và chậm hơn.

Yêu cầu được gói trong câu hỏi, và câu mệnh lệnh nghe rất gắt

Could you possibly send that over? là một yêu cầu, không phải câu hỏi về khả năng. Send me the file ngữ pháp đúng nhưng nghe như ra lệnh. Càng nhiều lớp bọc — could, possibly, when you get a chance — thì càng lịch sự, và người Anh dùng nhiều lớp hơn người Mỹ. Người học từ các ngôn ngữ dùng câu mệnh lệnh bình thường thường vô tình nghe cộc cằn.

Nói giảm là mặc định ở Anh, và nó dễ gây hiểu nhầm

Not bad có thể nghĩa là rất tốt, còn quite good trong tiếng Anh-Anh lại thường nghĩa là tạm được thôi. I have a few concerns có thể nghĩa là hoàn toàn phản đối. With the greatest respect thường mở đầu cho một lời bác bỏ. Với người mới, an toàn nhất là hỏi lại cho rõ thay vì đoán mức độ.

Sorry thường không phải lời xin lỗi

Người Anh nói sorry khi bị người khác va vào, khi muốn đi qua, khi không nghe rõ, và khi sắp bất đồng ý kiến. Nó là dầu bôi trơn xã hội chứ không phải sự nhận lỗi. Sorry? với ngữ điệu đi lên nghĩa là xin nhắc lại. Ở Mỹ, sorry mang tính nhận lỗi rõ hơn, và người ta dùng excuse me cho các tình huống trên.

Xếp hàng là quy tắc gần như thiêng liêng ở Anh

Người ta xếp hàng ở bến xe buýt, quầy thanh toán, quán bar, và trật tự ấy được tôn trọng nghiêm ngặt. Chen ngang là một trong số ít việc khiến người Anh phản ứng ra mặt với người lạ. Ở quán bar không có hàng nhìn thấy được, nhưng người pha chế nhớ ai tới trước và sẽ phục vụ theo thứ tự ấy. Nếu không chắc mình có đang xếp hàng không, hãy hỏi — câu hỏi ấy hoàn toàn bình thường.

Khoảng cách cá nhân rộng hơn nhiều nền văn hoá khác

Khi trò chuyện, khoảng cách thông thường là khoảng một cánh tay, và đứng gần hơn khiến người kia lùi lại. Đụng chạm giữa người mới quen rất hạn chế: bắt tay thì được, vỗ vai hay nắm tay thì không. Trên tàu xe đông, người ta cố tránh giao tiếp bằng mắt để giữ khoảng cách tâm lý. Với người Việt, Hàn hay Trung quen mức thân mật cơ thể khác, đây là điều nên để ý.

Gọi bằng tên riêng rất sớm, kể cả với cấp trên

Ở phần lớn môi trường nói tiếng Anh, người ta chuyển sang gọi tên riêng gần như ngay lập tức, và tiếp tục dùng Mr/Ms có thể bị coi là giữ khoảng cách. Điều này không có nghĩa là không còn thứ bậc — thứ bậc chỉ được thể hiện qua cách nói chứ không qua danh xưng. Các chức danh học thuật và y khoa (Professor, Dr) thì vẫn được dùng nhiều hơn. Nếu không chắc, hãy gọi theo cách người ta tự giới thiệu.

Cảm ơn được nói nhiều hơn nhiều so với các nền văn hoá khác

Người ta cảm ơn tài xế xe buýt, nhân viên thu ngân, người giữ cửa — kể cả với những việc rất nhỏ. Trong gia đình cũng vậy, điều khiến người ở nhiều nền văn hoá thấy khách sáo. Không nói cảm ơn dễ bị đọc là thô lỗ chứ không phải là sự thân mật. Đây là thói quen dễ bắt chước và có tác dụng ngay tới ấn tượng bạn tạo ra.

Đúng giờ quan trọng, nhưng mức độ khác nhau theo nước và theo dịp

Với cuộc họp công việc và cuộc hẹn, đúng giờ nghĩa là đúng giờ, và trễ năm phút cũng nên có lời xin lỗi. Với bữa tối tại nhà, đến muộn năm tới mười phút lại là chuẩn mực lịch sự ở Anh — tới sớm khiến chủ nhà chưa kịp chuẩn bị. Với tiệc tùng đông người, khoảng nửa tiếng sau giờ ghi trên thiệp là bình thường. Nếu không chắc, hãy hỏi thẳng what time should I actually arrive?.

Tiền boa ở Mỹ gần như bắt buộc, ở Anh thì không

Ở Mỹ, nhân viên phục vụ sống bằng tiền boa và mức thông thường là 18–20% ở nhà hàng; không boa được coi là hành vi trừng phạt. Ở Anh, khoảng 10% là đủ và nhiều hoá đơn đã cộng sẵn phí phục vụ. Ở quán bar tại Anh, người ta thường không boa cho từng ly. Đây là khác biệt tốn kém nhất giữa hai nước nếu bạn đoán sai.

Mỉa mai và tự trào là phương tiện giao tiếp, không phải sự thù địch

Ở Anh, Ireland và Úc, trêu chọc nhẹ giữa bạn bè là dấu hiệu thân thiết, và tự hạ mình được ưa hơn là khoe khoang. Đáp lại lời khen bằng cách nói giảm thường an toàn hơn là đồng ý. Người mới đôi khi thấy bị xúc phạm bởi những câu vốn có ý thân mật. Nếu không rõ, tông giọng và nét mặt là chỉ dấu đáng tin hơn nội dung câu chữ.

Lương, tuổi, cân nặng và tôn giáo là chủ đề riêng tư

Hỏi ai đó kiếm bao nhiêu là điều gần như không được làm, kể cả với đồng nghiệp. Hỏi tuổi phụ nữ cũng bị tránh, và nhận xét về cân nặng thì hoàn toàn không nên. Đây là điểm đảo ngược so với Việt Nam, Trung Quốc và Hàn Quốc, nơi những câu ấy được xem là quan tâm. Nếu người ta tự nói ra thì bạn có thể tiếp lời, nhưng đừng hỏi trước.

Nhìn vào mắt được coi là trung thực, không phải thách thức

Trong phỏng vấn và trò chuyện, tránh ánh mắt dễ bị hiểu là thiếu tự tin hoặc không thành thật. Mức vừa phải là giữ mắt trong vài giây rồi rời đi tự nhiên, không nhìn chằm chằm. Ở nhiều nền văn hoá châu Á, nhìn thẳng vào mắt người lớn tuổi lại là bất kính, nên đây là điểm cần điều chỉnh có ý thức. Khi bắt tay, nhìn vào mắt đối phương là phần bắt buộc của cử chỉ.

Ở quán rượu Anh, người ta mua theo lượt cho cả nhóm

Một người trả toàn bộ đồ uống cho cả nhóm, rồi lượt sau người khác trả, cứ thế xoay vòng. Rời đi trước khi tới lượt mình bị coi là hành vi xấu, dù ít ai nói ra. Nếu không uống nhiều, hãy nói trước rằng bạn không tham gia vòng để tránh hiểu lầm. Cũng không có phục vụ tại bàn ở phần lớn quán — bạn gọi và trả tiền ngay tại quầy.

Nói về thời tiết là cách mở đầu an toàn nhất ở Anh

Nó không phải vì người Anh quan tâm tới khí tượng mà vì đó là chủ đề trung lập, ai cũng chia sẻ và không thể gây tranh cãi. Câu trả lời đúng là đồng tình rồi thêm một nhận xét nhỏ, chứ không phải tranh luận. Lovely day, isn't it? mong đợi Yes, isn't it lovely chứ không mong đợi số liệu nhiệt độ. Đây là bài tập tốt cho câu hỏi đuôi, thứ ngữ pháp mà người học hay bỏ qua.

Rất nhiều thành ngữ đến từ thể thao và biển cả

Ballpark figure, touch base, strike out đến từ bóng chày Mỹ; sticky wicket, on the back foot đến từ cricket Anh. Under the weather, learn the ropes, batten down the hatches đến từ hàng hải. Vì thế người Mỹ và người Anh đôi khi không hiểu thành ngữ của nhau. Khi giao tiếp quốc tế, dùng ít thành ngữ hơn thường làm bạn dễ hiểu hơn.

Chính tả Anh và Mỹ khác nhau có hệ thống — hãy chọn một và giữ nhất quán

colour/color, centre/center, organise/organize, travelled/traveled — các khác biệt này theo quy luật chứ không ngẫu nhiên. Không bên nào sai, nhưng trộn lẫn trong cùng một văn bản thì bị coi là cẩu thả. Trong bài thi IELTS, cả hai đều được chấp nhận miễn là nhất quán. Hãy đặt trình kiểm tra chính tả theo đúng biến thể bạn chọn và để nó bắt lỗi giúp bạn.

Trong cuộc họp, im lặng thường bị đọc là không có ý kiến

Ở phần lớn môi trường nói tiếng Anh, người ta kỳ vọng bạn phát biểu, kể cả khi chỉ để tán thành. Không nói gì suốt cuộc họp có thể bị hiểu là không quan tâm hoặc không chuẩn bị. Bất đồng ý kiến với cấp trên trong cuộc họp là chuyện chấp nhận được nếu diễn đạt lịch sự. Với người đến từ các nền văn hoá coi im lặng là tôn trọng, đây là thay đổi lớn và nên tập trước vài câu mở lời.

Email thiếu lời chào và cảm ơn dễ bị đọc là cộc lốc

Một email tiếng Anh thường mở bằng Hi/Dear …, có một câu đệm, rồi mới vào việc, và kết bằng Thanks hoặc Best regards. Bỏ hết những phần này khiến nội dung nghe như ra lệnh, dù bạn không hề có ý đó. Với đồng nghiệp quen, mức trang trọng giảm nhanh, nhưng lời cảm ơn thì gần như luôn còn. Đây là lỗi thường gặp nhất của người học khi viết cho khách hàng hoặc giáo viên.

Không có giọng nào là chuẩn — mục tiêu là dễ hiểu

Giọng Ấn Độ, Nigeria, Singapore và Scotland đều là tiếng Anh bản ngữ hoặc gần bản ngữ, và không giọng nào kém chính danh hơn giọng London. Điều được chấm trong các kỳ thi như IELTS cũng là mức độ dễ hiểu chứ không phải sự giống người bản ngữ. Vì thế hãy đầu tư vào trọng âm từ, ngữ điệu và ngắt nghỉ theo cụm ý, không phải vào việc xoá giọng mẹ đẻ. Giữ được giọng gốc mà vẫn rõ ràng là kết quả hoàn toàn tốt.

Phần lớn cuộc trò chuyện tiếng Anh diễn ra giữa hai người không phải bản ngữ

Số người dùng tiếng Anh như ngoại ngữ đông hơn hẳn số người bản ngữ, nên phần lớn tiếng Anh trên thế giới được dùng giữa người Việt với người Đức, người Hàn với người Brazil. Điều đó có hệ quả thực tế: sự rõ ràng quan trọng hơn thành ngữ, và phát âm dễ hiểu quan trọng hơn giọng bản ngữ. Đừng nhắm tới việc nghe như người Anh — hãy nhắm tới việc được hiểu.

Yêu cầu trực tiếp nghe như ra lệnh, dù bạn không có ý đó

Send me the file đúng ngữ pháp nhưng nghe cộc lốc; Could you send me the file? mới là dạng bình thường. Người học từ những ngôn ngữ không cần rào đón thường bị coi là thô lỗ mà không hề biết. Quy tắc thực dụng: dùng could, would hoặc thêm please vào mọi yêu cầu ở nơi làm việc, kể cả với người dưới quyền.

Email công việc có công thức mở đầu và kết thúc cố định

Hi hoặc Dear để mở, Best regards, Kind regards hay Best để kết. Dear Sir/Madam chỉ dùng khi không biết tên. Bắt đầu bằng Dear Mr John là sai — Mr đi với họ, không đi với tên. Người Việt hay dùng Dear Anh Nam theo thói quen tiếng Việt, và đó là dấu hiệu rõ nhất của người viết chưa quen.

Rào đón trong công việc là dấu hiệu chuyên nghiệp, không phải thiếu tự tin

Câu như I think there might be an issue with the data nghe chuyên nghiệp hơn hẳn The data is wrong, dù ý giống nhau. Cách nói này để lại chỗ cho người kia sửa mà không mất mặt. Người học đôi khi tưởng rào đón là yếu đuối, nhưng trong môi trường làm việc nói tiếng Anh thì ngược lại.

Lời phê bình được gói giữa hai lời khen, và bạn phải nghe ra phần giữa

Trong môi trường Anh–Mỹ, nhận xét thường có dạng: khen một điểm, nêu vấn đề, rồi khen tiếp. Người nghe quen với phản hồi thẳng thắn dễ chỉ nhớ hai lời khen mà bỏ qua phần thật. Nếu ai đó nói This is great, I just wonder if... thì phần sau chữ just wonder mới là nội dung chính.

End of day và as soon as possible có nghĩa cụ thể hơn bạn tưởng

EOD thường nghĩa là trước khi người nhận rời văn phòng hôm ấy, chứ không phải nửa đêm. ASAP nghe lịch sự nhưng thực tế mang tính khẩn. No rush nghĩa là vẫn cần làm, chỉ là không gấp — không phải là không cần. Khi không chắc, hãy hỏi thẳng một ngày giờ cụ thể; hỏi như vậy được coi là chuyên nghiệp.

Trong cuộc họp, im lặng bị hiểu là không có ý kiến

Ở nhiều nền văn hoá châu Á, người ít tuổi chờ được hỏi. Trong họp bằng tiếng Anh, người không nói thường bị ghi nhận là không đóng góp, kể cả khi họ có ý kiến rõ ràng. Nếu bạn cần thời gian nghĩ, hãy nói ra điều đó: Can I come back to that in a moment? là câu hoàn toàn bình thường.

Mạo từ là lỗi dai dẳng nhất với người Việt, vì tiếng Việt không có

Không có gì trong tiếng Việt để suy ra khi nào dùng a, khi nào dùng the, khi nào không dùng gì. Đây là lỗi tồn tại lâu nhất, kể cả ở người đã đạt trình độ cao. Cách chữa hiệu quả không phải học thêm quy tắc mà là đọc nhiều và chú ý — vì phần lớn cách dùng mạo từ là thói quen chứ không phải logic.

Phụ âm cuối phải bật ra, và đây là điều quyết định người nghe có hiểu không

Tiếng Việt không bật phụ âm cuối, nên người Việt hay nói like thành lie, cats thành ca. Với người nghe, đó không phải là giọng lạ mà là mất hẳn thông tin — số nhiều, thì quá khứ đều nằm ở đó. Đây là điểm phát âm đáng đầu tư nhất, hơn cả việc sửa nguyên âm.

Tiếng Anh có nhịp theo trọng âm, tiếng Việt có nhịp theo âm tiết

Trong tiếng Anh, khoảng cách giữa các âm tiết có trọng âm gần như đều nhau, còn các âm tiết không trọng âm bị nén lại thành âm ơ. Người Việt phát âm mọi âm tiết đều nhau nên nghe như máy đọc. Sửa điều này làm bạn dễ hiểu hơn nhiều so với việc luyện từng nguyên âm riêng lẻ.

Một số từ tiếng Anh đã vào tiếng Việt với nghĩa khác

Người Việt nói sến từ sentimental, ga từ gare tiếng Pháp, và dùng tuýp cho type theo nghĩa kiểu người. Ngược lại, những từ như combo, check, confirm được dùng trong tiếng Việt với sắc thái hơi khác tiếng Anh gốc. Khi nói tiếng Anh, đừng mượn lại những từ ấy theo nghĩa đã Việt hoá.

Văn viết học thuật tiếng Anh nêu kết luận trước, không để cuối

Đoạn văn tiếng Anh mở bằng câu chủ đề nêu ý chính, rồi mới giải thích. Nhiều truyền thống viết ở Đông Á làm ngược lại: dẫn dắt trước, kết luận sau. Người chấm bài tiếng Anh đọc theo thói quen của họ, nên bài viết theo lối vòng vo bị đánh giá là thiếu mạch lạc dù lập luận không sai.

Chép lại mà không dẫn nguồn là vi phạm nghiêm trọng, kể cả một câu

Ở đại học Anh, Mỹ, Úc, đạo văn có thể dẫn tới trượt môn hoặc bị đuổi học, và phần mềm kiểm tra được dùng phổ biến. Ở một số truyền thống học thuật khác, việc dùng lại lời của người có uy tín được coi là tôn trọng. Sự khác biệt này là nguyên nhân thật của nhiều vụ kỷ luật đối với sinh viên quốc tế.

Gọi sếp bằng tên riêng là bình thường, và gọi bằng chức danh mới là lạ

Ở phần lớn công ty Anh, Mỹ, Úc, mọi người gọi nhau bằng tên riêng bất kể cấp bậc. Gọi Mr Smith trong nội bộ nghe xa cách hoặc mỉa mai. Đây là điều khó với người Việt, Hàn, Nhật vì trong tiếng mẹ đẻ việc đó gần như bất kính — nhưng ở đây, không làm vậy mới là bất thường.

Không chỉ có tiếng Anh Anh và tiếng Anh Mỹ

Tiếng Anh Úc, New Zealand, Canada, Ireland, Scotland, Singapore, Ấn Độ đều có chuẩn riêng về phát âm, từ vựng và đôi khi chính tả. Tiếng Anh Ấn Độ có số người dùng rất lớn và những cách nói riêng hoàn toàn hợp lệ. Chọn một chuẩn để học, nhưng đừng nghĩ các chuẩn khác là sai.

Mức độ của từ chửi rất khác nhau, và người học dễ dùng sai nấc

Có những từ ở Anh nghe khá nhẹ nhưng ở Mỹ lại rất nặng, và ngược lại. Người học nghe qua phim ảnh thường nhặt được những từ nặng nhất mà không cảm được mức độ. Nguyên tắc an toàn: hiểu khi nghe, nhưng đừng dùng cho tới khi bạn đã ở trong môi trường ấy đủ lâu để nghe ra sắc thái.

Có những câu hỏi bình thường ở Việt Nam lại là chuyện riêng tư ở đây

Hỏi lương, tuổi, cân nặng, tình trạng hôn nhân hay vì sao chưa có con là chuyện bình thường trong xã giao Việt Nam nhưng bị coi là xâm phạm ở phần lớn nước nói tiếng Anh. Không phải vì họ lạnh lùng, mà vì ranh giới riêng tư đặt ở chỗ khác. Chủ đề an toàn: công việc, du lịch, phim ảnh, thể thao, thời tiết.

Được khen thì nói cảm ơn, đừng chối

Trong tiếng Trung và tiếng Việt, chối lời khen là khiêm tốn. Trong tiếng Anh, chối liên tục làm người khen thấy khó xử, như thể họ vừa nói sai. Câu đáp chuẩn chỉ là Thank you, và có thể thêm một câu ngắn: Thank you, I worked hard on it.

Trả lời câu hỏi phủ định theo lối tiếng Việt sẽ gây hiểu ngược

Hỏi You didn't finish it, did you? — nếu bạn chưa xong thì tiếng Anh trả lời No (không, tôi chưa xong). Trong tiếng Việt, ta thường nói Vâng để xác nhận điều người kia nói đúng. Dịch thẳng thành Yes sẽ khiến người nghe hiểu là bạn đã làm xong. Đây là lỗi nhỏ nhưng gây hậu quả thật ở nơi làm việc.

Người Anh nói please và thank you nhiều hơn người Mỹ

Ở Anh, người ta cảm ơn tài xế xe buýt khi xuống xe và nói please trong gần như mọi yêu cầu. Ở Mỹ tần suất thấp hơn, và sự thân thiện được biểu hiện bằng cách khác — chào hỏi cởi mở hơn, dùng tên riêng sớm hơn. Không bên nào lịch sự hơn; chỉ là dấu hiệu lịch sự nằm ở chỗ khác nhau.

We should get coffee sometime thường không phải lời mời thật

Câu này là lời chào thân thiện, gần giống Hôm nào ăn cơm nhé trong tiếng Việt. Lời mời thật có ngày, giờ hoặc ít nhất một đề nghị cụ thể: Are you free Thursday? Nếu bạn muốn biến câu xã giao thành cuộc hẹn thật, hãy tự đề xuất một ngày — điều đó hoàn toàn được chấp nhận.

Hồ sơ xin việc không có ảnh, không có tuổi, không có tình trạng hôn nhân

Ở Anh, Mỹ, Úc, Canada, đưa những thông tin ấy vào hồ sơ có thể khiến nhà tuyển dụng gặp rủi ro pháp lý về phân biệt đối xử, nên họ thường loại luôn hồ sơ đó. Điều này ngược hẳn với Việt Nam, Hàn Quốc, Nhật Bản, nơi ảnh là bắt buộc. Hãy làm hai bản hồ sơ khác nhau nếu bạn nộp ở cả hai vùng.

Trong phỏng vấn, tự nói về thành tích của mình là điều được mong đợi

Ứng viên đến từ nền văn hoá coi trọng khiêm tốn thường nói chúng tôi đã làm thay vì tôi đã làm, và bị đánh giá là thiếu đóng góp. Cấu trúc được dùng phổ biến là STAR: tình huống, nhiệm vụ, hành động của bạn, kết quả. Nói rõ phần việc của mình không phải khoe khoang, mà là trả lời đúng câu hỏi.

Có lời xin lỗi không phải là nhận lỗi

I'm sorry you feel that way nghe như xin lỗi nhưng thực ra không nhận trách nhiệm gì cả, và người bản ngữ nghe ra ngay. Ngược lại, I'm sorry, that was my mistake mới là nhận lỗi thật. Trong tranh chấp công việc, sự khác biệt này rất quan trọng — và dùng nhầm loại thứ nhất sẽ làm mọi việc tệ hơn.

Tự giễu mình là cách xây dựng thiện cảm, không phải tự hạ thấp

Đặc biệt ở Anh, Úc và Ireland, người ta hay đùa về chính mình như cách tỏ ra dễ gần. Người nghe không hiểu quy ước này có thể tưởng người kia thật sự thiếu tự tin, hoặc tệ hơn là đồng ý với lời tự chê. Cách đáp đúng là cười và đùa lại nhẹ, chứ không phải an ủi.

Chủ nhà sẽ hỏi bạn kiêng gì, và bạn nên trả lời thẳng

Ở phần lớn nước nói tiếng Anh, hỏi về dị ứng, ăn chay hay kiêng theo tôn giáo là phép lịch sự chuẩn mực trước bữa ăn. Trả lời anything is fine khi thực ra bạn có kiêng sẽ gây phiền cho chủ nhà hơn là nói ra. Đây là điểm mà sự khiêm nhường theo kiểu Á Đông lại gây khó cho người mời.

Chọn một hệ chính tả và giữ nhất quán trong cùng một văn bản

Colour hay color, organise hay organize, centre hay center — cả hai đều đúng, nhưng trộn lẫn trong một văn bản thì trông cẩu thả. Hãy đặt ngôn ngữ kiểm tra chính tả trong phần mềm theo đúng hệ bạn chọn. Nếu nộp bài cho một trường hoặc một công ty cụ thể, hãy theo hệ của nơi ấy.

Ngày 03/04 có thể là 3 tháng Tư hoặc 4 tháng Ba, tuỳ nước

Anh và phần lớn thế giới viết ngày trước tháng; Mỹ viết tháng trước ngày. Nhầm lẫn này gây ra lỡ hẹn và sai hạn thật sự. Cách an toàn trong thư từ quốc tế là viết rõ tên tháng: 3 April 2026 hoặc April 3, 2026 — không ai hiểu nhầm được.

Giọng nước ngoài không phải là lỗi, và mục tiêu không phải là xoá nó

Người trưởng thành học ngoại ngữ hầu như luôn giữ ít nhiều giọng gốc, và điều đó không cản trở gì. Cái cần sửa là những chỗ làm người nghe không hiểu — phụ âm cuối, trọng âm từ, trọng âm câu. Nhiều người nói tiếng Anh xuất sắc trên thế giới vẫn có giọng rõ rệt, và không ai coi đó là khuyết điểm.

Xin nhắc lại là chuyện bình thường, và có nhiều cách nói lịch sự

Gật đầu giả vờ hiểu là sai lầm phổ biến nhất và gây hậu quả xa nhất. Các câu an toàn: Sorry, could you say that again?, I didn't catch that, Do you mean...? Câu cuối đặc biệt hữu ích vì nó vừa xin xác nhận vừa cho thấy bạn đã hiểu tới đâu.

IELTS

Chiến lược và mẹo theo từng kỹ năng, chia theo mức điểm bạn đang nhắm tới.

Learning Science · Exams

IELTS Listening: tất cả các dạng câu hỏi và cách luyện từng dạng

Băng chỉ phát đúng một lần. Đó là sự thật chi phối toàn bộ phần thi, và mọi kỹ thuật đáng học đều là hệ quả của nó.

6 phút đọc ·07/08/2026
Learning Science · Exams

IELTS Speaking: ba phần thi và cách luyện từng phần

Ba phần thi không phải ba mức khó của cùng một nhiệm vụ. Chúng đo những thứ khác nhau — và độ dài câu trả lời ăn điểm ở...

6 phút đọc ·07/08/2026
Learning Science · Exams

IELTS Writing: tất cả dạng bài Task 1 và Task 2, và cách luyện từng dạng

Task 2 chiếm gấp đôi trọng số của Task 1. Nên quyết định quan trọng nhất bạn đưa ra không phải là một cụm từ hay, mà là...

6 phút đọc ·07/08/2026
Learning Science · Exams

IELTS Reading: 14 dạng câu hỏi và cách luyện từng dạng

Khác với Listening, Reading không có thời gian chép đáp án. Sáu mươi phút là tất cả những gì bạn có, và đó là điều định...

5 phút đọc ·07/08/2026
Learning Science · Exams

20 câu hỏi tự kiểm tra trước khi luyện đề IELTS

Nếu bạn chưa trả lời được những câu hỏi này, luyện thêm 10 đề nữa cũng chỉ là lặp lại lỗi cũ nhanh hơn.

8 phút đọc ·05/08/2026
Learning Science · Exams

Từng bước một chinh phục IELTS 8.5–9.0 cho học sinh tiểu học

Mục tiêu này hoàn toàn khả thi, và bài viết giữ nguyên mức 8.5–9.0. Nhưng có một con số buộc kế hoạch phải đổi, và nó kh...

8 phút đọc ·05/08/2026
Learning Science · Exams

Xây dựng thói quen đọc và viết cho kì thi IELTS

Có người làm bốn mươi đề thi thử và vẫn dừng ở 6.5. Vấn đề hiếm khi là chưa quen đề. Bài viết này tách hai mục tiêu mà n...

9 phút đọc ·02/08/2026
Tham gia lớp học

Thực hành có hướng dẫn và bài bản, được xây dựng trên hệ thống đọc và ôn tập.

Sắp ra mắt Cấp độ C1

Đàm thoại Tiếng Anh Nâng cao

Nói lưu loát và tư duy phản biện bằng tiếng Anh.

🗓 Thứ Bảy · 10:00–11:30 sáng
Đang mở Cấp độ A2

Nền tảng Đọc hiểu Tiếng Anh

Xây dựng khả năng đọc trôi chảy tiếng Anh thực thụ thông qua khoa học trí nhớ.

🗓 Thứ Ba & Thứ Năm · 6–7 giờ tối
Bài viết về tiếng Anh

Nguồn gốc của các từ tiếng Anh, những phần khó nhất đối với người học Việt Nam, và điểm giao thoa giữa ngữ pháp tiếng Anh và tiếng Việt.

Learning Science · Language history

Lịch sử phát triển của tiếng Anh

Học tiếng Anh không phải học một ngôn ngữ mà là học lớp trầm tích của bốn ngôn ngữ chồng lên nhau. Bài này kể lịch sử ấy...

10 phút đọc ·05/08/2026
Learning Science · Linguistics

Tiếng Hy Lạp ảnh hưởng đến tiếng Anh ra sao?

Telephone, democracy, psychology — bạn đã đọc tiếng Hy Lạp mỗi ngày mà không biết. Điều thú vị là phần lớn những từ Hy L...

7 phút đọc ·31/07/2026
Learning Science · Grammar

Ngữ pháp Anh và Việt gặp nhau ở đâu, rẽ lối ở đâu

Có phần ngữ pháp tiếng Anh khiến người Việt thấy quen như ở nhà, có phần lại ngược đời. Bản đồ rõ ràng về những chỗ hai...

4 phút đọc ·30/07/2026
Learning Science · Language learning

Những chỗ khó nhất của tiếng Anh với người Việt

Tiếng Anh hay làm người Việt vấp ở những chỗ đoán trước được — đúng những chỗ hai thứ tiếng dựng khác nhau. Các rào cản...

4 phút đọc ·30/07/2026
Learning Science · Vocabulary

Gốc gác tiếng Anh: học thành phần cấu tạo từ để mở khóa hàng nghìn từ

Bạn sẽ không bao giờ nhớ tiếng Anh theo lối từng từ một — và cũng không cần. Gốc từ, tiền tố và hậu tố Latinh, Hy Lạp gi...

4 phút đọc ·30/07/2026